Kendilik duygusu insan kadar eski. G\u00f6bekli tepe modern tasnifin ilkel sayd\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7a\u011fda uzaya ara\u00e7 g\u00f6nderen insan ruhunun pek \u00e7ok duygusal olgunlu\u011funu g\u00f6sterince ezberlerimiz ba\u015f\u0131m\u0131za y\u0131k\u0131ld\u0131. \u0130\u015fte bu manada modern kibir kavramlar\u0131 ger\u00e7e\u011fe en yak\u0131n ve bilim(sel) d\u00fczeyde tespit etti\u011fi iddias\u0131yla insan ve tarihe bakt\u0131 ve bak\u0131yor. H\u00e2lbuki k\u00fclt\u00fcr insan\u0131n manas\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131 kadar m\u00fckerrer zeminleri g\u00f6steren bir be\u015feriyet tablosudur. Bu bak\u0131mdan kendili\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve buna dair ger\u00e7ekli\u011fimizle y\u00fczle\u015firken felsefi \u00e7er\u00e7evenin perspektifleri yerine insani k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn felsefi i\u00e7eri\u011finden hayat\u0131 okumak gere\u011fi bizi ku\u015fat\u0131yor.<\/p>\n
Kendilik kavram\u0131 bunun te\u015fekk\u00fcl kaynaklar\u0131 insan k\u00fclt\u00fcr\u00fc kadar eski ve \u00e7e\u015fitli. \u0130nsan, toplum i\u00e7inde var etti\u011fini e\u011fiterek aktaran bir t\u00fcr.\u00a0 Bunun k\u00fclt\u00fcrel \u00e7er\u00e7eveleri ise milletlerin hayat\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. K\u00fclt\u00fcr bir d\u00fczen, b\u00fct\u00fcnl\u00fck ve bunu var eden ilkeler ile varl\u0131\u011f\u0131 bilinen bir \u015fey iken yaz\u0131 ile birlikte varl\u0131\u011f\u0131 tespit edilip, \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilen ve aktar\u0131labilen bir \u015fey de oluverir. Bu bak\u0131mdan kendilik kaynaklar\u0131 i\u00e7inde yaz\u0131l\u0131 olanlar\u0131n tarih i\u00e7erisinde bilince dair olmak ve s\u00fcreklilik i\u00e7inde temadisini d\u00fc\u015f\u00fcnmek bak\u0131m\u0131ndan yeri ve de\u011feri b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.<\/p>\n
T\u00fcrklerin k\u00fclt\u00fcr ve tarihi \u00e7er\u00e7evesi i\u00e7inde bahsedilen hususlar insanl\u0131\u011f\u0131n hik\u00e2yesi ile ez zamanl\u0131 ve kendi \u00fcslup ve tarz\u0131nda cereyan etti. Yaz\u0131 ile birlikte T\u00fcrk ad\u0131 ve millet ger\u00e7ekli\u011fi daha da sa\u011flam tespit edilebilir oldu. Orhun Abideleri ve sonras\u0131 kendilik bilinci ve bunun kaynaklar\u0131n\u0131n tespiti a\u00e7\u0131s\u0131ndan ayr\u0131 bir de\u011fer ta\u015f\u0131r. De\u011fer sistemi de g\u00f6steren bu kaynaklar i\u00e7inde Kutadgu Bilig \u015f\u00fcphesiz \u00e7ok m\u00fcstesna bir yerde durur. Bu eserin evren(sel) muhtevas\u0131 milli olmak kadar insanl\u0131k i\u00e7in de de\u011fer niteli\u011fi kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u0130\u015fte bu eserde kendili\u011fimiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok da otantik bir zaviyeden bakmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z emek kavram\u0131 dikkat \u00e7eken bir yerde durur.<\/p>\n
\u0130nsan \u00f6mr\u00fcn\u00fc hangi \u015feye sarf ederse, o \u015fey sevimli can kadar k\u0131ymetli olur. \u00d6m\u00fcr aziz de\u011fil, emek azizdir; bu eme\u011fe sarf edilmeyen hayata yaz\u0131kt\u0131r. Hayat gider, insan buna ac\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 itiraf etmez; emek bo\u015fa giderse, bunun ac\u0131s\u0131 uzun seneler unutulmaz.<\/em> (Kutadgu Bilig, s. 209-210). Kendili\u011fini, \u015fahsiyetini ve ferdiyetini emek \u00fczerinden te\u015fekk\u00fcl ettiren bir birey ve toplumun sa\u011flam bir zeminde te\u015fekk\u00fcl edece\u011fi a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Belki bug\u00fcn liyakat ve ehliyet tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n temelinde de bu kavram\u0131 Kutadgu Bilig ile T\u00fcrk\u00e7e bakmak bizi anlaml\u0131 bir yere ta\u015f\u0131r. Nitelikli olmay\u0131 hayat ve kendilik esas\u0131 sayan insanlar\u0131n k\u00fclt\u00fcr\u00fc hayat\u0131n her a\u015famas\u0131nda de\u011fer olu\u015fturur. Bu zihniyetteki bir toplum ve devlet hayat\u0131 \u015f\u00fcphesiz milli ve insan\u00ee \u00e7er\u00e7evede \u00f6neli bir teklifi de temsil eder. Kendili\u011fini emek ile \u00f6m\u00fcr ge\u00e7irmeye ba\u011flam\u0131\u015f insanlar sonu\u00e7 odakl\u0131 de\u011fil emek yo\u011fun bir hayat felsefesi i\u00e7erisinde \u00e7ok daha \u00f6nemli bir yerden hayata bakabilirler.<\/p>\n \u0130nsan\u0131n hangi \u015feye eme\u011fi ge\u00e7erse, onun can\u0131 o \u015feye ba\u011flanm\u0131\u015f olur. \u0130yi tabiatl\u0131 insan buna benzer bir s\u00f6z s\u00f6ylemi\u015ftir; b\u00f6yle insanlar\u0131n s\u00f6z\u00fc, dikkat edersen, hep bilgidir. \u0130nsan\u0131n hangi \u015feye eme\u011fi ge\u00e7erse, o \u015fey sevgili can koku gibi sevilir. \u0130nsan\u0131n \u00f6m\u00fcr boyunca emek verdi\u011fini sevmeli ve y\u00fcklenince de onun k\u00fclfetine katlanmal\u0131d\u0131r.<\/em> (Kutadgu Bilig, s. 214) Ehliyet ve liyakat k\u00fclt\u00fcr\u00fc medeniyetin, insanl\u0131\u011f\u0131n tad\u0131 tuzu de\u011fil midir? \u0130nsan i\u00e7in de\u011ferli kavram\u0131 ve bunun itibari \u00f6l\u00e7\u00fctleri izafidir. Eme\u011fin hakk\u0131n\u0131 vererek ula\u015f\u0131lan neticeler her zaman sa\u011flam bir yere ula\u015ft\u0131r\u0131r. \u00d6m\u00fcr kavram\u0131n\u0131 insan emek kavram\u0131 ile d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrse her ne i\u015f yaparsa yaps\u0131n de\u011ferin stat\u00fcde de\u011fil bu i\u015fi emek ile de\u011ferli g\u00f6rmeyi ve e\u011fitimde de bu kriteri \u00f6ncelikli okumay\u0131 ahlak edinmi\u015f birey ve toplumda s\u0131nav sorusu \u00e7almak ve bunu milli\/dini de\u011ferlerle me\u015frula\u015ft\u0131rmak gibi kalpazanl\u0131klar ya\u015fanmaz.<\/p>\n Kutadgu Bilig ferdiyetimize \u015fahsiyet \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc verdi\u011fi gibi devlete de bu yolda ak\u0131l olur: Ey h\u00fck\u00fcmdar, insanl\u0131k\u2014 m\u00fcr\u00fcvvettir; m\u00fcr\u00fcvvet\u2014 insan i\u00e7in, bir tarikatt\u0131r. M\u00fcr\u00fcvvet ve tarikat, hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, insan\u0131n eme\u011fini takdir ile hakk\u0131n\u0131 vermektir. Hizmetk\u00e2r kap\u0131da \u00fcmit ile hizmet eder; bey onun umdu\u011funu vermezse, m\u00fcr\u00fcvvet gider. Beyler hizmetk\u00e2r\u0131n nas\u0131l oldu\u011funa ve i\u015fe yaray\u0131p-yaramad\u0131\u011f\u0131na her vakit dikkat etmelidirler. \u0130\u015fe yarad\u0131\u011f\u0131 nispette ona ihsanda bulunmak ve hizmeti nispetinde onun hakk\u0131n\u0131 \u00f6demek laz\u0131md\u0131r.<\/em> (Kutadgu Bilig, s. 219) \u0130nsan ve toplum bu kavram ile olu\u015funca devletten de beklenen eme\u011fi takdir ve hakka riayet olacakt\u0131r. Devlet \u00e7obansa en b\u00fcy\u00fck g\u00fcdece\u011fi s\u00fcr\u00fcn\u00fcn emek olaca\u011f\u0131 ve buna dair e\u011fitim sistemi kurmas\u0131 gere\u011fi ise kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kar. Kendili\u011fini bu \u00e7er\u00e7evede bir k\u00fclt\u00fcr ve devlet ahlak\u0131na dayayan bir toplumun felsefesi onu insanl\u0131\u011fa \u00fcstat olmaya kadar g\u00f6t\u00fcrecek \u00f6l\u00e7\u00fcde incelecek ve ayd\u0131nlanacakt\u0131r.<\/p>\n Peki, eme\u011fi takdir etmeyene ne derler? Bunu da sonda yine Kutadgu Bilig versin: \u0130htiyarlar ne derler, dinle; onlar\u0131n s\u00f6z\u00fc gen\u00e7lerin g\u00f6z\u00fcd\u00fcr. <\/em><\/strong>Bir kimsenin bir insan par\u00e7as\u0131na eme\u011fi ge\u00e7erse, o buna kar\u015f\u0131l\u0131k ona insanl\u0131k yapar. \u0130nsan eme\u011fini takdir etmeyen kimseye insan dememelidir; o hayvana, benzer <\/em>(Kutadgu Bilig, s. 220). \u00d6m\u00fcr aziz de\u011fil emek aziz ise onu takdir etmeyene de insan denmeyece\u011fini s\u00f6yleyen bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn insanlar\u0131 emek kavram\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek gerekiyor mu?<\/p>\n Bu yaz\u0131daki davet bir g\u00f6zden ge\u00e7irme, \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnme ve kavramlar\u0131m\u0131z\u0131n mefhumlar\u0131n\u0131 yeniden de\u011ferlendirme \u00fczerindir. Kendilik bilincimizde emek \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fc ne oranda ahlaki ve fiili hayat\u0131m\u0131z\u0131 \u015fekillendiren zihniyet ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131m\u0131za esas oluyor? \u00d6mr\u00fc aziz k\u0131lacak bir emek \u00e7er\u00e7evesinden kendine bakan ve bilen insanlar\u0131n felsefesi nitelikli olmay\u0131 do\u011fal bir hal g\u00f6recek ve bunu faziletler raf\u0131ndan indirip hayat\u0131n\u0131n yolda\u015f\u0131 k\u0131labilecektir. T\u00fcrklerin gelecek asr\u0131ndaki \u00f6nemli meselelerinden biri de sosyopolitik hayatta bu olacakt\u0131r gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kendilik duygusu insan kadar eski. G\u00f6bekli…<\/p>\n","protected":false},"author":218,"featured_media":9876,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[55],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9875"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/218"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9875"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9875\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9875"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9875"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9875"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}