“\u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce” \u00fczerinde zihin yoruyorum son zamanlarda. \u00d6zg\u00fcr kelimesine odaklan\u0131yorum \u00f6nce. Bu kelimenin kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fi bir ger\u00e7eklik bulmakta zorlan\u0131yorum sonra. Bu kadar \u00e7ok ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n aras\u0131nda nas\u0131l \u00f6zg\u00fcr olabiliriz ki diye soruyorum kendime.<\/p>\n
Sahi hakikaten salt bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fckten bahsedebilir miyiz?<\/p>\n
Baz\u0131 filozoflar insan\u0131 beyaz bir k\u00e2\u011f\u0131da (tabula rasa)\u00a0benzetir. \u0130nsan\u0131n d\u00fcnyaya f\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda herhangi bir d\u00fc\u015f\u00fcnceden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak do\u011fdu\u011funa inan\u0131r. \u0130\u00e7inde do\u011fdu\u011fu aile, toplum ve k\u00fclt\u00fcr bu “hammaddeyi” zamanla i\u015fler diye de bir tespitte bulunur. Buradan hareketle diyebiliriz ki insan \u00f6zg\u00fcr do\u011far, ya\u015fama ad\u0131m att\u0131\u011f\u0131 ilk g\u00fcnden itibaren ise ku\u015fat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00e7evrenin g\u00fcd\u00fcm\u00fc alt\u0131nda se\u00e7imler yaparak yol al\u0131r. O zaman “\u00f6zg\u00fcr irade” konusunda da s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015f\u0131yoruz demektir. Bunun bir uzant\u0131s\u0131 olarak\u00a0 “ben”e ait n\u00f6tr bir iradenin varl\u0131\u011f\u0131 da \u015f\u00fcphe g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Toplumsal bir varl\u0131k olan insan, her ne kadar \u00f6zg\u00fcr oldu\u011fu yan\u0131lg\u0131s\u0131na kap\u0131lsa da asl\u0131nda zihninin bir k\u00f6\u015fesinde referans almak zorunda hissetti\u011fi davran\u0131\u015f kodlar\u0131 ile y\u00f6netilir. Hatta bunu bir zorunluluk olarak hisseder. Uymakla y\u00fck\u00fcml\u00fc yaz\u0131l\u0131 kurallar oldu\u011fu kadar ortak ak\u0131l ve k\u00fclt\u00fcre g\u00f6re \u015fekillenmi\u015f temay\u00fclleri de g\u00f6zetmek zorundad\u0131r. Bunlar\u0131 g\u00f6zetmeme durumunda ise eylemlerinin sonu\u00e7lar\u0131na katlanmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Zira her bir eylemin olumlu ya da olumsuz sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r ve ki\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131 her se\u00e7imin sorumlulu\u011funu almakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Burada esas mesele b\u00f6ylesine ciddi bir ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011fa ra\u011fmen “\u00f6zg\u00fcn\/yarat\u0131c\u0131” fikirler \u00fcretip \u00fcretemedi\u011fimizdir. Ve \u00fcretkenli\u011fimiz\/yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde de \u00f6zg\u00fcr\u00fczd\u00fcr asl\u0131nda.<\/p>\n
\u015eimdi de “d\u00fc\u015f\u00fcnce” kelimesi \u00fczerine yo\u011funla\u015fal\u0131m:<\/p>\n
Eyleme ge\u00e7memi\u015f fikir, hayal edilen, istenen, ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda hayata olumlu ya da olumsuz katk\u0131s\u0131 olabilecek \u00f6nermeler manzumesidir. D\u00fcnyadaki insan say\u0131s\u0131 kadar d\u00fc\u015f\u00fcnce vard\u0131r. Bir d\u00fc\u015f\u00fcncenin kalitesi ve rengi tart\u0131\u015f\u0131labilir ama dile getirildi\u011finde bir ya da bir ka\u00e7 \u00f6nerme i\u00e7eriyorsa o d\u00fc\u015f\u00fcnceyi yok sayamazs\u0131n\u0131z, saymamal\u0131s\u0131n\u0131z. Size ters gelse bile anlama \u00e7abas\u0131 g\u00f6stermelisiniz. Kar\u015f\u0131 oldu\u011funuz noktalar\u0131 dile getirirken d\u00fc\u015f\u00fcnce sahibinin ki\u015fili\u011fine\/kutsallar\u0131na “sald\u0131rmak” yerine s\u00f6ylediklerine odaklanmal\u0131s\u0131n\u0131z. Ki ayn\u0131 duruma kendiniz d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczde sayg\u0131 duyulmay\u0131 talep etmeye hakk\u0131n\u0131z olsun. Tutarl\u0131l\u0131k bunu gerektirir.<\/p>\n
Her ne kadar siyas\u00ee erkin rengini sizin benimsedi\u011finiz ideoloji belirlese de sizin gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen\/inanmayan insanlar\u0131 kendi d\u00fc\u015f\u00fcnce tarzlar\u0131ndan men edemezsiniz. Bu \u201cSiz var olmay\u0131n, sizin var olmaya hakk\u0131n\u0131z yok\u201d demek anlam\u0131na gelir. Deve ku\u015funun ba\u015f\u0131n\u0131 kuma g\u00f6mmesi ne kadar i\u015fe yar\u0131yorsa sizin “\u00f6tekini” yok sayman\u0131z da ancak o kadar i\u015fe yarayabilir. Beraber var olman\u0131n bir yolunu bulmak zorundas\u0131n\u0131z.<\/p>\n
\u015eimdi de \u015fu sorulara cevap aramaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m:<\/p>\n
“Fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc” kavram\u0131n\u0131 ba\u015f t\u00e2c\u0131 eden Bat\u0131, buna karar verdi\u011fi andan itibaren kendi i\u00e7inde bir ayd\u0131nlanma ya\u015fad\u0131. Ve bug\u00fcn geldi\u011fi nokta itibariyle bilim, sanat, felsefe, edebiyat alanlar\u0131nda di\u011fer k\u00fclt\u00fcrlere g\u00f6re ciddi anlamda ileridedir. Bu hakikati teslim etmek durumunday\u0131z.\u00a0(Bat\u0131’n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgeci tarihini paranteze al\u0131yorum. Zira tarihinde s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavram\u0131yla yan yana gelmeyen hi\u00e7bir medeniyet yoktur. Burada referans almak istedi\u011fim Bat\u0131, R\u00f6nasansla birlikte ya\u015fam standartlar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131tas\u0131n\u0131 y\u00fckseltebilmi\u015f Bat\u0131’d\u0131r.)<\/p>\n
Peki bizim topraklarda “fikir \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne” ge\u00e7it verecek bir iklim olu\u015fabilir mi? Bunun ger\u00e7ekle\u015fmesi durumunda Bat\u0131’n\u0131n yakalad\u0131\u011f\u0131 ivmeyi yakalayabilir miyiz? Yirmi bir y\u0131ld\u0131r Kanada’da ya\u015fayan birisi olarak bu sorulara \u015f\u00f6yle bir cevap verebilirim:<\/p>\n
Bizim topraklarda \u00f6zg\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce itibar g\u00f6rm\u00fcyor. Ezberlenmi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcnceler k\u00e2fi addediliyor. \u00c7ok ciddi bir grupla\u015fma var ve kendisini geli\u015ftiren, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc, okuyan, ufku geni\u015f, ku\u015fat\u0131c\u0131 \u00fcslupla yazan, konu\u015fan ayd\u0131nlar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7ok \u00e7ok az. Akademi d\u00fcnyas\u0131, neredeyse “kopyala, yap\u0131\u015ft\u0131r” us\u00fbl\u00fc ile i\u015f g\u00f6r\u00fcyor. H\u00e2l b\u00f6yleyken gelece\u011fe umutla bakmak da zorla\u015f\u0131yor. Ancak bu durum bir “kader” olarak alg\u0131lanmamal\u0131. Kaderin gayrete \u00e2\u015f\u0131k oldu\u011fu hakikati zihinlere nak\u015fedildi\u011fi s\u00fcrece, inan\u0131yorum ki, bir g\u00fcn istenilen hedefe ula\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
“\u00d6zg\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce” \u00fczerinde zihin yoruyorum son…<\/p>\n","protected":false},"author":190,"featured_media":9399,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9398"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/190"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9398"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9398\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}