{"id":8774,"date":"2018-04-01T04:00:49","date_gmt":"2018-04-01T01:00:49","guid":{"rendered":"http:\/\/kadrandergi.com.tr\/?p=8774"},"modified":"2018-04-01T04:00:49","modified_gmt":"2018-04-01T01:00:49","slug":"kader-ajanlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/?p=8774","title":{"rendered":"Kader Ajanlar\u0131"},"content":{"rendered":"

Bir kavram d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn; insan\u0131 hem s\u0131n\u0131rlayan hem de \u00f6zg\u00fcrl\u00fck vadeden. Bir kavram d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn; insan\u0131 umuda hem de umutsuzlu\u011fa sevkeden. Bir kavram ki c\u00fcz\u2019i iradenin hem varl\u0131\u011f\u0131na hem de yoklu\u011funa kar\u015f\u0131l\u0131k gelsin. Bir\u00e7ok z\u0131tl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran, \u00e7o\u011funlukla zihinlerde olumsuz \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131m\u0131 olan kader kavram\u0131ndan bahsediyorum. Filmlerde ac\u0131n\u0131n, \u0131zd\u0131rab\u0131n, imkans\u0131zl\u0131klar\u0131n ba\u015f sorumlusu bir varl\u0131km\u0131\u015f gibi sunulur kader. Sanki bir k\u00f6\u015fede beklemekte ve insanlar mutsuz olduk\u00e7a ellerini ovu\u015fturmaktad\u0131r. \u00d6zellikle \u015fark\u0131 s\u00f6zlerinde s\u0131k\u00e7a kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r\u0131z.
\n\u201cYaz\u0131klar olsun, kaderin b\u00f6ylesine yaz\u0131klar olsun\u201d
\n\u201cZalim kader\u201d
\n\u201cBana kaderimin bir oyunu mu bu?\u201d
\n\u201cKader ay\u0131rd\u0131 bizi\u201d<\/p>\n

Daha \u00e7ok dini ve k\u00fclt\u00fcrel literat\u00fcrde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, y\u00fcklenen anlam bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k olan kaderin s\u00f6zl\u00fck anlam\u0131: Al\u0131n yaz\u0131s\u0131, yazg\u0131
\n\u0130kinci anlam\u0131 ise bahsetti\u011fim gibi olumsuz olarak ge\u00e7iyor. O da \u015f\u00f6yle: Genellikle ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olan k\u00f6t\u00fc talih.
\nMuhafazakar kabul etti\u011fimiz toplumlarda kader, bir senaryonun hayata ge\u00e7mesi olarak yerle\u015fmi\u015f bir kavram. \u0130nsanlar do\u011far, kader plan\u0131n\u0131n onlara \u00e7izdi\u011fi rol\u00fc oynar ve \u00f6l\u00fcrler. C\u00fcz\u2019i iradenin hayatlar\u0131ndaki pay\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Yani \u00f6zetle ne yaparsan yap g\u00f6klerden gelen bir karar vard\u0131r. Muhafazakarl\u0131ktan kast\u0131m din ya da dindarl\u0131k de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrel ve toplumsal anlamda mevcut \u015fartlar\u0131 koruma e\u011filimidir. Bu anlamda ki\u015filerin h\u00fcr iradesini, mevcut \u015fartlar\u0131 korumak ad\u0131na s\u0131n\u0131rlar ve kader bunu sa\u011flamada olduk\u00e7a kullan\u0131\u015fl\u0131 bir arg\u00fcman.<\/p>\n

\"\"Kaderimizi kim kontrol ediyor? Kaderimizi de\u011fi\u015ftirebilir miyiz? Hayat\u0131m\u0131z \u00f6nceden yaz\u0131lm\u0131\u015f bir senaryodan m\u0131 ibaret? Bir plan \u00fczerine bilmeden mi ya\u015f\u0131yoruz? \u00d6zg\u00fcr irade var m\u0131?
\nBilim kurgu yazar\u0131 Philiph Dick\u2019in k\u0131sa \u00f6yk\u00fcs\u00fcnden uyarlama bir film olan Kader Ajanlar\u0131 bu ve daha bir\u00e7ok soruyu masaya yat\u0131r\u0131yor. George Nolfi\u2019nin ilk i\u015fi olmas\u0131 nedeniyle biraz vasat kabul edebilece\u011fimiz film i\u015fledi\u011fi konu ve sordu\u011fu sorularla dikkat \u00e7ekiyor.<\/p>\n

Filmin ba\u015f\u0131nda Amerikan senatosuna girmeye \u00e7al\u0131\u015fan David\u2019in Elise\u2019e a\u015f\u0131k olmas\u0131 ayn\u0131 tip giyinen \u015fapkal\u0131 bir tak\u0131m adamlar\u0131 rahats\u0131z eder. David\u2019in onunla kar\u015f\u0131la\u015fmamas\u0131 gerekmektedir. Ellerinde tuttuklar\u0131 ajandalarda David\u2019in kader \u00e7izgisini takip etmeleriyle bu adamlar\u0131n Kader Ajanlar\u0131, bizim deyimimizle melekleri olduklar\u0131n\u0131 anlar\u0131z. Film boyunca s\u00fcrekli David ve Elise\u2019in bir araya gelmemeleri i\u00e7in ko\u015fturan ajanlara kar\u015f\u0131 David, kaderi ve varoldu\u011funu zannetti\u011fi \u00f6zg\u00fcr iradesi aras\u0131nda bocalar. Kabullenmeye yana\u015fmaz \u00e7\u00fcnk\u00fc a\u015fk denen o zehirli ok kalbine saplanm\u0131\u015ft\u0131r bir kere.<\/p>\n

Kader Ajanlar\u0131, ba\u015fkan dedikleri, filmde asla g\u00f6remedi\u011fimiz bir ki\u015fi ya da varl\u0131\u011f\u0131n insanl\u0131k i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 planlar\u0131n yolunda gitmesinden sorumludur. Plan\u0131 yapan de\u011fil uygulayanlar olarak filmde boy g\u00f6sterirler. David\u2019den onun i\u00e7in planlanm\u0131\u015f olan hayat\u0131 ya\u015famas\u0131n\u0131 isterler. Buna kar\u015f\u0131n David \u00f6zg\u00fcr iradenin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamaya ba\u015flar. K\u0131demli ajanlardan birine \u00f6zg\u00fcr iradeye ne oldu\u011funu sorar. Ald\u0131\u011f\u0131 cevap ise b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011fa mesaj niteli\u011finde, olduk\u00e7a etkileyicidir. Aynen al\u0131nt\u0131lamak istiyorum.
\n\u201cKimsiniz siz?
\n-Biz olaylar\u0131n bir plana g\u00f6re olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar\u0131z.
\n\u201c\u00d6zg\u00fcr iradeye ne oldu?\u201d
\n-\u201c\u00d6zg\u00fcr iradeyi daha evvel denedik. Seni avc\u0131 toplay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan al\u0131p Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun zirvesine \u00e7\u0131kard\u0131ktan sonra geri \u00e7ekilip ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek istedik. Bize be\u015f y\u00fczy\u0131l boyunca karanl\u0131k \u00e7a\u011flar\u0131 izlettin. Sonra tekrar devreye girdik. Sana e\u011fitim sistemini kurmadan \u00f6nce, bisiklet s\u00fcrmeyi do\u011fru d\u00fczg\u00fcn \u00f6\u011fretmemiz gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck. O y\u00fczden sana R\u00f6nesans\u0131, Ayd\u0131nlanmay\u0131 Bilimsel Devrimi verdik. Alt\u0131 y\u00fczy\u0131l boyunca d\u00fcrt\u00fclerini mant\u0131kla kontrol etmeyi \u00f6\u011frettik ve 1910\u2019da tekrar geri \u00e7ekildik. 50 y\u0131l i\u00e7inde bize Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131, B\u00fcy\u00fck Krizi, Fa\u015fizmi, Yahudi Katliam\u0131n\u0131 g\u00f6sterdiniz ve yetmezmi\u015f gibi K\u00fcba F\u00fcze Krizi ile gezegeni yokolman\u0131n e\u015fi\u011fine getirdiniz. O noktada, bizim bile d\u00fczeltemeyece\u011fimiz bi\u015fey yapman\u0131zdan \u00f6nce bir daha devreye girmemiz i\u00e7in karar al\u0131nd\u0131. \u00d6zg\u00fcr iradeye sahip de\u011filsin David. \u00d6zg\u00fcr iradenin g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcne sahipsin.\u201d<\/p>\n

Filmin en vurucu k\u0131sm\u0131 olarak kabul etti\u011fim bu diyalog ba\u015fkan\u0131n ve adamlar\u0131n\u0131n bu yolu neden se\u00e7tiklerini a\u00e7\u0131kl\u0131yor ama insan gene de David gibi sorgulamaktan geri duram\u0131yor. Kendi inanc\u0131m\u0131 baz alarak konu\u015fmam gerekirse insana okumay\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi, akletmeyi buyuran bir inan\u00e7 sistemi insan\u0131n \u00f6zg\u00fcr iradesini yok sayamaz. Say\u0131yorsa insan\u0131n yapt\u0131klar\u0131ndan sorumlu tutulaca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi mant\u0131kl\u0131 gelmiyor. Her ne ise filme d\u00f6nersek ba\u015fkan\u0131n g\u00f6sterilmemesi, ajanlardan birini onun bir\u00e7ok isminin oldu\u011funu s\u00f6ylemesi Yarat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Ama resmedilen yarat\u0131c\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n ba\u015f\u0131bo\u015f b\u0131rak\u0131lmamas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek insan\u0131n sahip oldu\u011fu ya da oldu\u011funu zannetti\u011fi \u00f6zg\u00fcr iradesini hi\u00e7e sayarak planlar yap\u0131yor. David gibi Ba\u015fkan\u0131 pek sevimli buldu\u011fumu s\u00f6yleyemem.<\/p>\n

Daha \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131m Truman Show filminde de benzer bir durum vard\u0131. \u0130radesi d\u0131\u015f\u0131nda kurgulanm\u0131\u015f neredeyse m\u00fckemmel bir hayat dururken Truman ke\u015ffetmenin, s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc hayattan farkl\u0131 bir hayat\u0131n da var olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131lm\u0131\u015f, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kurgunun d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. \u0130\u015fte David de ayn\u0131 hislerle ona dayat\u0131lan ve sonunda ba\u015fkanl\u0131\u011fa kadar uzanabilece\u011fi yolu se\u00e7mek yerine duygular\u0131na ve \u00f6zg\u00fcr iradesine tutunarak m\u00fccadeleye giri\u015fiyor.<\/p>\n

Konumuzla alakal\u0131 de\u011fil ama mant\u0131ks\u0131z buldu\u011fum b\u00f6l\u00fcmlerden bir tanesi Amerikan Senatosuna aday olmu\u015f birinin toplu ta\u015f\u0131may\u0131 kullanmas\u0131. Bizim pek al\u0131\u015fk\u0131n oldu\u011fumuz bir manzara olmamas\u0131ndan olsa gerek. David\u2019in Elise ile ikinci ve Ajanlar\u0131 alarma ge\u00e7iren kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 toplu ta\u015f\u0131mada ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bizim metrob\u00fcslerde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 hayal ediyorum da herhalde birbirlerine nefretle bakarlard\u0131. Mant\u0131ks\u0131z gelen di\u011fer bir durum da bu kar\u015f\u0131la\u015fmalar asl\u0131nda. Ajanlardan birinin anl\u0131k dalg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 gibi olduk\u00e7a basit bir sebebe dayand\u0131r\u0131lmas\u0131. Acaba bu dalg\u0131nl\u0131klar da ba\u015fka bir plan\u0131n par\u00e7as\u0131 m\u0131yd\u0131? Ajanlar sadece verilen g\u00f6revden sorumlu olduklar\u0131 i\u00e7in bunu sorgulamaktan uzaklar elbette. Acaba David\u2019i yap\u0131lan bir plan durdurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken di\u011fer bir plan harekete mi ge\u00e7irmektedir? Devlet Bah\u00e7eli gibi soras\u0131 geliyor insan\u0131n. Bu planlarla ne yap\u0131lmak, ne ama\u00e7lanmak istenmektedir?
\nDavid bir yandan s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131k hissi ya\u015farken di\u011fer yandan duygular\u0131n\u0131n da etkisiyle \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu aramaktad\u0131r ve bu u\u011furda en son \u00e7aresizlkle ba\u015fkana kadar \u00e7\u0131kmay\u0131 g\u00f6ze al\u0131r. Ba\u015fkana \u00e7\u0131kma fikri onu etkilemi\u015f olacak ki David sonunda murad\u0131na erer. Ba\u015fkan ba\u015fka bir plan yapmaya karar verir. Bana \u00f6yle geliyor ki ba\u015fkan\u0131n -ya da siz yarat\u0131c\u0131 deyin- istedi\u011fi de budur. David\u2019e s\u0131n\u0131rlar ve tek yol koyup ufak dozlarda verilen toleranslarla i\u00e7sel bir aray\u0131\u015f bir sorgulama ya\u015fay\u0131p ya\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131, dayat\u0131lan plan d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka imkanlar\u0131 aray\u0131p aramayaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015f olabilir. Tabi bunlar yazar\u0131n varsay\u0131mlar\u0131.
\nSon olarak yaz\u0131m\u0131 Fidel Castro\u2019nun me\u015fhur s\u00f6z\u00fcyle bitirmek istiyorum.
\n\u201cAnother world is possible\u201d
\n\u201cBa\u015fka bir d\u00fcnya m\u00fcmk\u00fcn\u201d<\/p>\n

Not: Biliyorum filmin sonunu s\u00f6yledi\u011fimi d\u00fc\u015f\u00fcnerek k\u0131zacaks\u0131n\u0131z bana ama \u00f6ncesinde ke\u015fke izleseydiniz \u00fczg\u00fcn\u00fcm.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir kavram d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn; insan\u0131 hem s\u0131n\u0131rlayan…<\/p>\n","protected":false},"author":27,"featured_media":8776,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[68,53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8774"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/27"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8774"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8774\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8774"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8774"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8774"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}