T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin zengin olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusu yaln\u0131z g\u00fcn\u00fcm\u00fczde konu\u015fulan bir mesele de\u011fil. Bu sorunun, bin y\u0131l gibi k\u00f6kl\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fi var. Bug\u00fcn de baz\u0131lar\u0131, T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin zengin bir dil oldu\u011funu s\u00f6ylerken baz\u0131lar\u0131 ise bunun tersini iddia etmekte. Acaba s\u00f6ylendi\u011fi gibi T\u00fcrk\u00e7e, zengin bir dil mi?<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin zengin bir dil olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia edenler genellikle \u015fu ifadeleri kullan\u0131yor: \u201cArap\u00e7ada bir olay\u0131 on, on be\u015f farkl\u0131 kelime ile anlatabilirken T\u00fcrk\u00e7ede ise ayn\u0131 durumu bir s\u00f6zc\u00fck ile ifade edebiliyoruz. Bir durumu on be\u015f, yirmi farkl\u0131 \u015fekilde aktarabildi\u011fim bir dil elbette ki di\u011fer dillere g\u00f6re daha zengindir.\u201d<\/p>\n
Bu s\u00f6ylem ak\u0131llara \u015fu iki soruyu getirmekte: (i)Ayn\u0131 olay\u0131, nesneyi birden fazla kelime ile anlatabilmek ger\u00e7ekten o dilin zenginli\u011fini mi g\u00f6sterir? (ii)Bir dilin zengin olmas\u0131ndaki etkenler ne(ler)dir?<\/p>\n
Tevafuk diyelim\u2026 Okudu\u011fum bir ders kitab\u0131nda bu sorular\u0131n cevab\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m.
\nBurhan Bozgeyik\u2019in, Prof. Dr. Faruk Kadri Timurta\u015f ile yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fclakatta Timurta\u015f Hoca bu sorular\u0131-cevab\u0131na m\u00fctmain olaca\u011f\u0131m\u0131z \u015fekilde- yan\u0131tlam\u0131\u015f.
\nSoruyu \u015f\u00f6yle sormu\u015f, Say\u0131n Bozgeyik:<\/p>\n
-Zengin dil ne demektir sizce?
\nTimurta\u015f- Asl\u0131nda kelime say\u0131s\u0131 fazla olmas\u0131 o dilin zengin oldu\u011funu g\u00f6stermez. Bir yerde zenginliktir, fakat b\u00fcy\u00fck bir unsur de\u011fildir.
\nBozgeyik- Bu noktay\u0131 biraz daha a\u00e7\u0131klar m\u0131s\u0131n\u0131z hocam; kelime say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131 zengin olmas\u0131na neden k\u00e2fi sebep de\u011fildir?
\nTimurta\u015f- Mesela, \u201cArap\u00e7a zengin bir dildir\u201d dedikleri zaman, sayd\u0131klar\u0131 maddeler; at\u0131n, devenin, k\u0131l\u0131c\u0131n, arslan\u0131n y\u00fcz tane, ikiy\u00fcz tane ad\u0131d\u0131r. Fakat bunlar aras\u0131nda mana farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bu bir zenginlik de\u011fildir. Muhtelif kabilelerde bunlara muhtelif eserler verilmi\u015f. \u201c\u0130ngilizce de \u015fu kadar zengindir\u201d dedikleri zaman, \u015fu kadar ku\u015f ismi, bu kadar nebat ismi var deniliyor. Nerde ne g\u00f6rm\u00fc\u015fse onu alm\u0131\u015flar. Mesela Hindistan\u2019da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bitkiye o dildekine benzer bir ad vermi\u015f, ba\u015fka bir yerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ku\u015fun, hayvan\u0131n ismini aynen alm\u0131\u015f. Bu, dilin zenginli\u011fini g\u00f6stermez. Fakat bununla Arap\u00e7a ve \u0130ngilizce zengin de\u011fildir demek istemiyorum. Dilin zenginli\u011fini bu \u015fekilde ortaya koymamak laz\u0131md\u0131r diyorum\u2026<\/p>\n
Zenginlik, bir dilin ifade kabiliyeti, ifade g\u00fcc\u00fc var m\u0131, yok mu, o zaman belli olur. Bunu da tabirlerin \u00e7oklu\u011fu temin eder. Bir dilde deyimler \u00e7oksa o dilin anlat\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc fazla demektir. Mecazi kullan\u0131\u015flar \u00e7ok ise o dilde yine bir kudret var demektir. Anlat\u0131\u015f fiillere dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in fiil sigalar\u0131 zengin mi, de\u011fil mi?.. Bunlara bakmam\u0131z laz\u0131md\u0131r. Meseleyi bu \u015fekilde ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z takdirde T\u00fcrk\u00e7enin \u00e7ok zengin bir dil oldu\u011fu ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7ede tabir \u00e7ok deyim \u00e7ok. T\u00fcrk\u00e7e, tabirler bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok zengin. Ayn\u0131 zamanda bilhassa T\u00fcrk\u00e7ede fiil \u00e7ekimi sigalar\u0131 fazla. T\u00fcrk\u00e7e, fiil \u00e7ekimi bak\u0131m\u0131ndan zannediyorum ki d\u00fcnyada en fazla imk\u00e2na sahip olan bir dil. Mesela; \u201cgelmi\u015fmi\u015fim\u201d fiili, nakl\u00ee mazinin(anlat\u0131lan ge\u00e7mi\u015f zaman\u0131n) rivayeti oluyor. Yani kendim biliyorum, ba\u015fkas\u0131 bana s\u00f6yl\u00fcyor. \u015eimdi \u201cgelmi\u015fmi\u015fim\u201d gibi bir ifade d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerinde bir fiil ile anlat\u0131lamaz. Bir veya iki c\u00fcmleyle anlat\u0131l\u0131r. Bu, T\u00fcrk\u00e7enin bir zenginli\u011fi\u2026 Biraz evvel s\u00f6yledi\u011fim gibi deyim bak\u0131m\u0131ndan da zengin. Belki T\u00fcrk\u00e7ede kelime say\u0131s\u0131 az, fakat T\u00fcrk\u00e7ede deyimler \u00e7ok, mecaz\u00ee kullan\u0131\u015flar \u00e7ok ve fiil \u00e7ekimi bak\u0131m\u0131ndan ise, T\u00fcrk\u00e7emiz b\u00fct\u00fcn dillere nazaran en fazla sigay\u0131 ihtiva eden, hakikaten zengin bir dil(\u2026)
\n***<\/p>\n
Evet, Hocan\u0131n da dedi\u011fi gibi bir dilde kelime say\u0131s\u0131n\u0131n fazla olmas\u0131 bir yerde zenginliktir; fakat zenginlik unsuru de\u011fildir. Bir dilin zengin say\u0131lmas\u0131 i\u00e7in fiil sigalar\u0131n\u0131 fazlaca bulundurmas\u0131 gerekmektedir. T\u00fcrk\u00e7emizde ise bu olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Bilindi\u011fi de gibi T\u00fcrk\u00e7e zengin bir dildir.<\/p>\n
T\u00fcrk\u00e7enin zenginli\u011fi giri\u015f c\u00fcmlesinde de belirtti\u011fimiz gibi; Ka\u015fgarl\u0131 Mahmud\u2019u yollara d\u00fc\u015f\u00fcren, Ali \u015e\u00eer Neva\u00ee\u2019ye div\u00e2n yazd\u0131ran y\u00fczy\u0131llar boyu s\u00fcregelen bir konudur.
\nBu yaz\u0131da, T\u00fcrk\u00e7e \u00fczerine yap\u0131lan belki de y\u00fczlerce ithamdan sadece birini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k.<\/p>\n
S\u00fcleyman Nazif, Mehmet \u00c2kif\u2019i anlatt\u0131\u011f\u0131 eserin sonuna \u015fu notu d\u00fc\u015fer:
\n\u201cMehmet \u00c2kif\u2019, benim takdir ve tenkitlerimle tan\u0131nmaya muhta\u00e7 de\u011fildir.\u201d Bug\u00fcn biz de bu s\u00f6z\u00fc T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in s\u00f6yl\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz biliyoruz ki T\u00fcrk\u00e7e, bu t\u00fcr s\u00f6ylemlerle g\u00f6zden d\u00fc\u015fecek, birilerinin takdiriyle be\u011fenilecek bir dil de\u011fildir. T\u00fcrk\u00e7e her zaman g\u00f6zleri b\u00fcy\u00fcleyecek e\u015fsiz bir dildir.<\/p>\n
Mehmet \u00c2kif, S\u00fcleyman Nazif, Mihrabad Yay\u0131nlar\u0131, \u0130st. 2016, s.276 T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin zengin olup olmad\u0131\u011f\u0131 konusu yaln\u0131z…<\/p>\n","protected":false},"author":122,"featured_media":8295,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67,53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8266"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/122"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8266"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8266\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nBurhan Bozgeyik, Dil Davas\u0131, Yeni Asya Yay\u0131nlar\u0131, \u0130st. 1981, s.25-27.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"