D\u00fcnya ve T\u00fcrkiye\u2019deki tiyatro konusunu ele alabilmemiz i\u00e7in \u00f6ncelikle tiyatronun do\u011fu\u015funun Antik Yunan\u2019daki avlanma ve Dionisos\u2019a kurban t\u00f6renlerinden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve daha sonra baz\u0131 eklemeler \u00e7\u0131karmalar yap\u0131larak Roma\u2019n\u0131n da etkisiyle de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131\u011f\u0131n\u0131 not d\u00fc\u015fmemiz s\u00f6yleyeceklerimize dair temel olu\u015fturacakt\u0131r. Orta\u00e7a\u011f\u0131n karanl\u0131k y\u00fcz\u00fcn\u00fc\u00a0 hesap ederek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelmesini de g\u00f6zden ka\u00e7\u0131rmamak gerekir. Bu s\u00fcre zarf\u0131ndaki ak\u0131mlar ve tiyatro yazarlar\u0131n\u0131n y\u00f6netmenlerinin yenilikleri de tiyatroyu her daim de\u011fi\u015fen ve geli\u015fen bir sanat haline getirdi. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 k\u0131saca hat\u0131rlamak d\u00fcnyada olan tiyatroyla, \u00fclkemizdeki tiyatro aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir farka neden d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcne de kap\u0131 aral\u0131yor.<\/p>\n
Tiyatro sanat\u0131 hep Bat\u0131yla an\u0131ld\u0131 ve Do\u011funun tiyatroya dair s\u00f6yleyece\u011fi hemen hemen hi\u00e7bir \u015feyi olamad\u0131. Olanlarsa \u00e7ok s\u0131\u011f ve basit kald\u0131. Ba\u015fta da bahsedildi\u011fi gibi d\u00fcnya tiyatrosu antik d\u00f6nemden gelen bir\u00e7ok ya\u015fam deneyiminden gelirken \u00fclkemizdeki bat\u0131 tiyatrosu bir anlamda ihra\u00e7m\u0131\u015f gibi durdu. Tanzimat\u2019tan \u00f6nceki tiyatro Tanzimat D\u00f6nemindeki yenile\u015fme hareketlerinden nasibini ald\u0131 ve geleneksel T\u00fcrk tiyatrosu oyunlar\u0131n\u0131n yok edilmesi ve yerine konulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan bat\u0131 tiyatrosu belini do\u011frultmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Ancak o g\u00fcnden bug\u00fcne d\u00fcnyadaki bir\u00e7ok oyuna bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, daha gidilmesi gereken \u00e7ok yolun oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n
Bat\u0131 tiyatrosu Tanzimat D\u00f6neminde \u00fclkemize girdi\u011finde \u201cSanat toplum i\u00e7indir.\u201d diye \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015fland\u0131 ve topluma bir \u015feyler anlatabilmek i\u00e7in toplumun aksayan y\u00f6nlerini \u00e7o\u011fu zaman g\u00fcl\u00fcn\u00e7le\u015ftirerek g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Bunu yaparken elbette ilk oyunlar olmas\u0131ndan kaynakl\u0131 \u00e7ok acemice ve halka tepeden inmeci bir \u015fekilde anlatan oyunlar olarak kald\u0131lar ama Bat\u0131 Tiyatrosunun yerle\u015fmesi ad\u0131na b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
Ancak b\u00fct\u00fcn bunlar ilerleyen y\u0131llar devam ettik\u00e7e Bat\u0131 tiyatrosunun \u00fclkemizde yerini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmas\u0131na sebep olurken Karag\u00f6z-Ortaoyunu vs. gibi geleneksel T\u00fcrk tiyatromuzun da tarih sayfalar\u0131nda bir an\u0131 olarak kalmas\u0131na neden oldu. Tiyatro sanat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n baz\u0131lar\u0131 bu sorunu ara ara dillendirseler de yeterli olmad\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde geleneksel T\u00fcrk tiyatrosunu yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan birka\u00e7 usta oyuncu kald\u0131.<\/p>\n
D\u00fcnyadaki oyunlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda oyunlarda art\u0131k g\u00f6rselli\u011fe \u00e7ok \u00f6nem verildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, asl\u0131nda oyunlarda \u00fcsluba esteti\u011fe dikkat \u00e7ektiklerini de fark ediyoruz ancak bizim oyunlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011funda estetik, \u00e7ok uzaklarda bir \u015fehir gibi duruyor. Esteti\u011fin geri planda tutuldu\u011fu, yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n tekrarland\u0131\u011f\u0131, seyircinin kafas\u0131na vurarak bir \u015feylerin anlat\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 oyunlar izliyoruz. Ya da seyirciyi estetik ad\u0131na s\u0131kan bo\u011fan tiyatrodan uzakla\u015ft\u0131ran bir anlay\u0131\u015fla yap\u0131yoruz. Bunu yaparken kimi zaman seyircinin anlamayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp halka tepeden bakan anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za s\u0131\u011f\u0131n\u0131yoruz, kimi zaman da oldu bittiye getiriyoruz. Maalesef her y\u0131l sahnelenen onlarca oyundan sadece birka\u00e7\u0131 ciddi anlamda dikkate de\u011fer bulunuyor, di\u011ferleri \u00fcz\u00fcc\u00fc ama sadece doldurma gibi duruyor.<\/p>\n
As\u0131l \u00fcz\u00fcc\u00fc olansa, halk\u0131n art\u0131k sanata dair bir talepte bulunmamas\u0131 ve her \u015feyi oldu\u011fu gibi kabul etmesi. \u0130nsanlar\u0131n bireysel sorunlar\u0131, ya\u015fam tarzlar\u0131, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015fleri ve hayattan beklentileri d\u00fc\u015f\u00fcncelerini de belirliyor ve art\u0131k sanat\u0131n sadece vakit ge\u00e7irilmek i\u00e7in e\u011flencelik bir \u015feymi\u015f gibi alg\u0131lanmas\u0131na sebep oluyor. Asl\u0131nda \u00fclkemizde hep b\u00f6yle oldu, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7birimiz sanata esteti\u011fe de\u011fer verecek kadar kendimizden olan iyi i\u015fler yapamad\u0131k ve halka ula\u015famad\u0131k. “Halk sanattan anlam\u0131yor.” diye rahatl\u0131kla ba\u015fkalar\u0131n\u0131 su\u00e7lad\u0131k, uzaktan bakt\u0131k, yeni form\u00fcller bulup ula\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131k. \u00c7al\u0131\u015fsak da maddi sorunlar tiyatrolar\u0131n devam\u0131n\u0131 engelledi. Devletin de bu konuyu \u00f6nemsememesi \u00fczerine hala kendi kendine bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan sanat\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7abalar\u0131yla ilerlemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz.<\/p>\n
Bu sorunlar\u0131n \u00fcst\u00fcne tiyatro yazarlar\u0131n\u0131n yeti\u015fmemesi ya da yeti\u015fenlere de yeterli alan\u0131n a\u00e7\u0131lmamas\u0131, ustalar\u0131n \u00e7\u0131rak kabul edilebileceklere \u00e7ok \u015fans vermemesi de T\u00fcrk tiyatrosunu, D\u00fcnya tiyatrosunun \u00e7ok gerilerinde kalmas\u0131na sebep oldu. \u00d6zellikle \u00f6denekli tiyatrolar\u0131n gen\u00e7 yazarlara daha fazla destek vermeleri gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. B\u00f6ylelikle yeni seslerin, s\u00f6yleyece\u011fi s\u00f6z\u00fc olanlar\u0131n,\u00a0 mutlaka T\u00fcrk tiyatrosuna katacaklar\u0131 olacakt\u0131r.<\/p>\n
Tiyatro sanat\u0131n\u0131n iyiyi, do\u011fruyu, g\u00fczeli g\u00f6sterirken insanlara bir \u00f6\u011fretmen gibi davranmas\u0131ndan \u00e7ok \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131yla, hikayesiyle, diliyle var olmaya \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 esteti\u011fi getirecektir. \u0130nsanlar\u0131 a\u011flatmaya g\u00fcld\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fan basit ske\u00e7lerin oyunlar\u0131n ne sanata ne insana dair s\u00f6yleyecekleri kal\u0131c\u0131 olamayacakt\u0131r. Sanat\u0131n ruhuna ayk\u0131r\u0131 bir \u015fekilde sanat\u0131n i\u00e7ini bo\u015faltacakt\u0131r. Ne yaz\u0131k ki insanlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7o\u011funun tiyatro denince akl\u0131na gelenlerse bunlar ve \u00e7are olarak bir plana daha ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011fu a\u015fikar. Bu olumsuzluklara ra\u011fmen herkesin sustu\u011fu ya da korktu\u011fu anda tiyatronun susmadan yaln\u0131zca hakikati, iyiyi, do\u011fruyu, g\u00fczeli s\u00f6yleyece\u011fi g\u00fcnlerin gelece\u011fini \u00fcmit ediyoruz. Bug\u00fcn yapam\u0131yoruz, belki yar\u0131n\u2026<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
D\u00fcnya ve T\u00fcrkiye\u2019deki tiyatro konusunu ele…<\/p>\n","protected":false},"author":53,"featured_media":7760,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53,55],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7755"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/53"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7755"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7755\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7755"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7755"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7755"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}