Son y\u0131llarda yap\u0131lan sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan en \u00f6nemli sonu\u00e7 dengesiz ve yetersiz beslenmeye ba\u011fl\u0131 olarak sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n (obezite, diyabet, kalp hastal\u0131klar\u0131 vb.) giderek artm\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Peki, bu sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc? Tabi ki dengesiz ve yetersiz beslenmeye devam edersek bu sorunlar\u0131n artmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emeyiz. Ancak alan\u0131nda uzman ki\u015filer (diyetisyenler) taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan d\u00fczenli bir beslenme program\u0131 ile bu sorunlar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek m\u00fcmk\u00fcn. \u015eimdi d\u00fczenli bir beslenmenin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi hakk\u0131nda biraz konu\u015fal\u0131m.<\/p>\n
Beslenme v\u00fccudun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in gerekli olan besin \u00f6\u011felerinin besin maddeleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile v\u00fccuda al\u0131nmas\u0131n\u0131, sindirilmesini, emilmesini ve v\u00fccut taraf\u0131ndan kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 kapsayan bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n
Beslenme s\u00fcrecini do\u011fru bir \u015fekilde planlamak i\u00e7in hangi besinlerin, nas\u0131l, ne kadar, g\u00fcnde ka\u00e7 \u00f6\u011f\u00fcnde ve nas\u0131l haz\u0131rlan\u0131p pi\u015firilece\u011fi gibi hususlar\u0131n bilinmesi yan\u0131nda, bireylerin hangi besinlere kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n oldu\u011fu, beslenme al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131, beslenmenin ekonomik, sosyolojik ve psikolojik durumlardan nas\u0131l etkilendi\u011fini ve bu durumlarda ne gibi \u00e7\u00f6z\u00fcm yollar\u0131na ba\u015fvurulaca\u011f\u0131n\u0131 bilmek gerekir. Yani beslenme program\u0131 bireye \u00f6zg\u00fc planlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Beslenme son derece bireysel bir konu olmakla beraber her beslenme program\u0131 4 ortak temel \u00fczerine kurulur. Bu 4 temel a\u015fa\u011f\u0131daki gibi belirtilmi\u015ftir.<\/p>\n
1) Beslenmenin en \u00f6nemli amac\u0131 sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 korumak ve geli\u015ftirmek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
2) Beslenme de ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
3) Beslenme i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu m\u00fcddet\u00e7e do\u011fal besinler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
4) Beslenme bireye \u00f6zg\u00fc olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
V\u00fccudun Enerji Gereksinimi ve Ya\u015f Gruplar\u0131na G\u00f6re \u00d6nerilen Miktarlar Nelerdir?<\/strong><\/p>\n Bedenin d\u00fczenli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n korunmas\u0131, hareketlerin d\u00fczenlenmesi, uygun miktarda al\u0131nan enerji ile sa\u011flan\u0131r. Ancak bu enerji uygun bir beslenme program\u0131 ile al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Bireylerin almalar\u0131 gereken enerji; ya\u015f, v\u00fccut bile\u015fimi, \u00e7evre s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131, hastal\u0131k durumlar\u0131, yap\u0131lan fiziksel aktivite durumu gibi fakt\u00f6rlere ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ki\u015filer i\u00e7in baz\u0131 basit y\u00f6ntemler kullan\u0131labilir, fakat \u00f6zel sa\u011fl\u0131k problemlerinin oldu\u011fu bireylerde daha ileri y\u00f6ntemler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Enerji gereksinimi basit olarak, bireyin bazal metabolik h\u0131z\u0131 i\u00e7in gereken enerji \u00fczerine, yap\u0131lan fiziksel aktivite i\u00e7in gereken enerjinin eklenmesi ile bulunur. Erkekler i\u00e7in \u00e7\u0131kan sonuca % 10 ekleme yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n \u00c7ocuklar i\u00e7in enerji hesaplamas\u0131 yap\u0131l\u0131rken \u00e7ocu\u011fun b\u00fcy\u00fcme ve geli\u015fmesi mutlaka izlenmelidir. Bu izlenme sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan persentil de\u011ferleri kullan\u0131larak yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n Sa\u011fl\u0131kl\u0131 bireylerde yeterli ve dengeli beslenme i\u00e7in besinlerle al\u0131nan enerjinin % 55-60\u2018\u0131 karbonhidratlardan, %12-15\u2018i proteinlerden ve % 25-30\u2018u ya\u011flardan gelmelidir.<\/p>\n <\/p>\n Besinlerin \u0130\u00e7inde Bulunan Besin \u00d6\u011feleri, Biyoaktif Bile\u015fikler, Fonksiyonlar\u0131 Ve Al\u0131nmas\u0131 Gereken Miktarlar Nelerdir?<\/strong><\/p>\n Yeterli ve dengeli beslenme i\u00e7in al\u0131nmas\u0131 gereken besin \u00f6\u011feleri proteinler, karbonhidratlar, ya\u011flar, vitaminler ve minerallerdir. Besinlerin i\u00e7inde bunlar\u0131n yan\u0131nda son y\u0131llarda sa\u011fl\u0131k yararlar\u0131 her g\u00fcn yeni bir \u00e7al\u0131\u015fma ile ortaya konulan biyoaktif bile\u015fikler de bulunmaktad\u0131r. Hen\u00fcz bu biyoaktif bile\u015fikler i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck t\u00fcketilmesi gerekli miktarlar konusunda herhangi bir veri bulunmamaktad\u0131r. \u015eimdi bu besin \u00f6\u011felerini ve biyoaktif bile\u015fikleri ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde a\u00e7\u0131klayal\u0131m.<\/p>\n Proteinler<\/strong><\/p>\n V\u00fccudun yap\u0131 ta\u015f\u0131 olarak bilinirler. Fonksiyonlar\u0131; yap\u0131c\u0131, onar\u0131c\u0131, d\u00fczenleyici ve koruyucu olarak \u00f6zetlenebilir.<\/p>\n \u00c7ocuklarda, adolesanlarda, gebelerde, emziren annelerde ve ya\u015fl\u0131l\u0131kta b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131rlar.<\/p>\n Yetersiz enerji al\u0131nmas\u0131 durumunda proteinler enerji kayna\u011f\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r bu durumda b\u00f6breklere a\u015f\u0131r\u0131 bir y\u00fck biner.<\/p>\n Proteinler aminoasitlerden olu\u015fur. Baz\u0131 aminoasitler v\u00fccut taraf\u0131ndan sentezlenemez ve besinlerle mutlaka al\u0131nmas\u0131 gerekir i\u015fte bu aminoasitlere elzem aminoasitler denir. Elzem aminoasitler y\u00f6n\u00fcnden zengin olan proteinlere ise kaliteli protein denir. Et, s\u00fct, yumurta gibi hayvansal proteinler kaliteli proteinlerdir.<\/p>\n Karbonhidratlar<\/strong><\/p>\n V\u00fccuda enerji sa\u011flayan ana kaynak \u00f6\u011felerdir. Et, s\u00fct, yumurta gibi hayvansal kaynakl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerde en az, t\u00fcm bitkisel besinlerde en \u00e7ok bulunan \u00f6\u011fedir.<\/p>\n Basit ve karma\u015f\u0131k olmak \u00fczere iki farkl\u0131 yap\u0131da bulunurlar. Basit \u015fekerler olarak bilinen formu kolay emildi\u011fi ve kana kolay kar\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in daha \u00e7ok hipoglisemi hastalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Kompleks karbonhidratlar basit karbonhidratlara g\u00f6re daha sa\u011fl\u0131kl\u0131d\u0131r.<\/p>\n Ya\u011flar <\/strong><\/p>\n Ya\u011flar da diyetin enerji veren \u00f6nemli bir kayna\u011f\u0131d\u0131r. Ancak, diyette fazla miktarda bulunmalar\u0131n\u0131n kalp hastal\u0131klar\u0131 ile ili\u015fkisi olabilece\u011fi bildirildi\u011finden diyette g\u00fcnl\u00fck enerjinin % 30\u2019undan fazla olmalar\u0131 istenmez. Ya\u011flar\u0131n yap\u0131 ta\u015f\u0131 ya\u011f asitleridir.\u00a0 \u00d6zellikle hayvansal kaynakl\u0131 olan doymu\u015f ya\u011flar\u0131n kullan\u0131m\u0131 fazla tavsiye edilmemektedir. Doymam\u0131\u015f ya\u011flar grubunda yer alan Omega 3, Omega 6 ve Omega 9 ya\u011f asitleri ise daha sa\u011fl\u0131kl\u0131 olan formudur. Omega 9 kayna\u011f\u0131 olan zeytinya\u011f\u0131 ve f\u0131nd\u0131k ya\u011f\u0131n\u0131n kolesterol\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc etkisi vard\u0131r. Ay\u00e7i\u00e7e\u011fi, m\u0131s\u0131r\u00f6z\u00fc ve soya ya\u011f\u0131 ise Omega 3 ve Omega 6 ya\u011f asitleri y\u00f6n\u00fcnden zengin kaynaklard\u0131r; ancak bu ya\u011flar\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 t\u00fcketilmesi kandaki kolesterol\u00fcn y\u00fckselmesine neden olur.<\/p>\n Vitaminler <\/strong><\/p>\n Besinlerde \u00e7ok az miktarda bulunan, normal beslenme i\u00e7in \u00f6zel g\u00f6revleri olan organik bile\u015fiklerdir.<\/p>\n Yeterli ve dengeli bir diyetle beslenildi\u011finde, vitaminlerin t\u00fcm\u00fc sa\u011flanm\u0131\u015f olur. Ancak g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131da, hava kirlili\u011fi, su kirlili\u011fi, stres vb durumlara maruz kal\u0131nmaktad\u0131r. Bu nedenle baz\u0131 durumlarda diyete ek vitamin al\u0131nmas\u0131 gerekli olabilir.<\/p>\n Ayr\u0131ca, vitaminlerin \u00f6zellikle de ya\u011fda eriyen A, D, E, K vitaminlerinin fazla al\u0131nmalar\u0131n\u0131n zararl\u0131 etkileri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131narak hi\u00e7bir zaman doktor ve diyetisyene dan\u0131\u015fmadan ek vitamin alma yoluna gidilmemelidir.<\/p>\n B ve C vitaminleri suda eriyen vitaminler grubuna girmektedirler. Bu vitaminler v\u00fccutta depolanamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in besinlerle al\u0131n\u0131m\u0131na \u00e7ok dikkat edilmelidir.<\/p>\n Pek \u00e7ok vitamin i\u00e7in en iyi kaynaklar\u0131n taze t\u00fcketilen sebze ve meyveler oldu\u011fu da unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n Mineraller <\/strong><\/p>\n V\u00fccutta gereksinim duyulan miktara g\u00f6re maj\u00f6r mineraller ve iz elementler olmak \u00fczere iki grupta incelenir. \u0130nsan i\u00e7in maj\u00f6r mineraller (makro mineraller de denir); kalsiyum, fosfor, potasyum, magnezyum, s\u00fclf\u00fcr, sodyum ve klor, iz elementler (mikro mineraller de denir) ise; demir, \u00e7inko, selenyum, molibden, iyot, kobalt, bak\u0131r, manganez, flor ve kromdur.<\/p>\n Minerallerden kalsiyum, demir, iyot ve flor besinlerle yeterince kar\u015f\u0131land\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcm makro ve mikro mineraller de kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n Biyoaktif Maddeler<\/strong><\/p>\n Meyve ve sebzelerde bol bulunan bu biyoaktif bile\u015fiklerin t\u00fcketimleri ile ya\u015fa ba\u011fl\u0131 dejeneratif hastal\u0131k geli\u015fimi aras\u0131nda ili\u015fki g\u00f6steren \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n artmas\u0131 ile bu konuya ilgi de artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle kronik hastal\u0131klar\u0131n geli\u015fiminde rol alan serbest radikallerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 oksidatif strese kar\u015f\u0131 koruyucu etki yapt\u0131klar\u0131na inan\u0131lmaktad\u0131r. Bu etki antioksidan olarak g\u00f6rev yapmalar\u0131 ile ili\u015fkilendirilmekte ve bu \u00f6\u011feleri bol bulunduran sebze ve meyvelerin t\u00fcketimleri ile kan antioksidan d\u00fczeylerinde \u00f6nemli art\u0131\u015f oldu\u011fu bildirilmektedir.<\/p>\n Su ve Sa\u011fl\u0131k<\/strong><\/p>\n Ya\u015fam i\u00e7in elzem olan su; enerji ve besin \u00f6\u011feleri i\u00e7ermedi\u011finden besin gruplar\u0131 i\u00e7inde say\u0131lmaz. Ancak sa\u011fl\u0131kl\u0131 ya\u015fam i\u00e7in mutlaka al\u0131nmas\u0131 gerekir. G\u00fcnl\u00fck al\u0131nmas\u0131 gereken miktar yeti\u015fkinler i\u00e7in g\u00fcnl\u00fck ortalama 6-8 bardakt\u0131r. \u00c7ay ve kahvenin di\u00fcretik (idrar s\u00f6kt\u00fcr\u00fcc\u00fc) etkisinden kaynaklanan a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7ay ve kahve t\u00fcketilmesi normalden fazla bir su kayb\u0131na yol a\u00e7ar. A\u015f\u0131r\u0131 \u00e7ay ve kahve t\u00fcketildi\u011finde al\u0131nan su miktar\u0131 artt\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Dengeli ve Yeterli Bir Beslenme \u0130\u00e7in T\u00fcketilmesi Gereken Besin Gruplar\u0131 ve Miktarlar\u0131 Nelerdir?<\/strong><\/p>\n \u00d6zellikle kalsiyum ve protein kayna\u011f\u0131d\u0131rlar. G\u00fcnl\u00fck en az 2 su barda\u011f\u0131 s\u00fct veya yo\u011furt ya da iki kibrit kutusu kadar beyaz peynir t\u00fcketilmelidir. Adolesan d\u00f6nemde bu ihtiya\u00e7 3 su barda\u011f\u0131na \u00e7\u0131kabilmektedir. Bu d\u00f6nemde bu grup yeteri kadar t\u00fcketilmezse ileride kemik erimesi, kemik yumu\u015famas\u0131 gibi hastal\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kabilir.<\/p>\n <\/p>\n Tavuk, bal\u0131k, k\u0131rm\u0131z\u0131 et, yumurta, kuru baklagiller, f\u0131nd\u0131k, f\u0131st\u0131k, ceviz gibi kuruyemi\u015fler yer al\u0131r.<\/p>\n \u00d6zellikle protein, demir ve \u00e7inko kayna\u011f\u0131d\u0131rlar. G\u00fcnde en az 2 porsiyon t\u00fcketilmelidir. Geli\u015fme \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar, gebe ve emzikli kad\u0131nlar i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli bir gruptur.<\/p>\n <\/p>\n \u00d6zellikle vitamin ve mineral deposudurlar. \u0130\u00e7erdikleri A, C, E vitaminlerinin antioksidan etkilerinden dolay\u0131 kanser yap\u0131c\u0131 maddelere kar\u015f\u0131 \u00f6nleyici etkileri vard\u0131r. G\u00fcnde en az 3-5 porsiyon t\u00fcketilmelidir.<\/p>\n B vitaminleri y\u00f6n\u00fcnden olduk\u00e7a zengin kaynaklard\u0131r. G\u00fcnde 4-6 porsiyon almak yeterlidir. Her \u00f6\u011f\u00fcnde 1-2 dilim ekmek ve \u00f6\u011f\u00fcnlerden birinde pilav ya da makarna yenildi\u011finde bu ihtiya\u00e7 kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015f olur.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n Kaynaklar <\/strong><\/p>\n Duffy, R.L., Complete Food and Nutrition Guide, American Dietetic Association, 2006 Son y\u0131llarda yap\u0131lan sa\u011fl\u0131k ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda ortaya…<\/p>\n","protected":false},"author":48,"featured_media":7741,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53,61],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7735"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/48"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=7735"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/7735\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=7735"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=7735"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=7735"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\n
\n
\n
\n
\nK\u00f6ksal, G., G\u00f6kmen, H.: \u00c7ocuk Hastal\u0131klar\u0131nda Beslenme Tedavileri, Hatibo\u011flu Yay\u0131nlar\u0131, 2000
\nBaysal, A.:Beslenme, 12. Bask\u0131, Hatibo\u011flu Yay\u0131nevi, Ankara, 2000<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"