{"id":11219,"date":"2021-11-08T02:48:30","date_gmt":"2021-11-07T23:48:30","guid":{"rendered":"http:\/\/kadrandergi.com.tr\/?p=11219"},"modified":"2021-11-08T02:48:30","modified_gmt":"2021-11-07T23:48:30","slug":"wittgenstein-bir-garip-filozof-ii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/?p=11219","title":{"rendered":"Wittgenstein: “Bir Garip Filozof” II"},"content":{"rendered":"

“S\u00f6ylenebilecek herhangi bir \u015fey ya \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde s\u00f6ylenebilen bir \u015fey olmal\u0131d\u0131r; ya da hi\u00e7 s\u00f6ylenemez oldu\u011fu kabul edilip s\u00f6ylenmemelidir. Dilimin s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u00fcnyam\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131d\u0131r. Dilin anlam zenginli\u011fi ve anlam derinli\u011fi geli\u015fmedik\u00e7e o dil ile yap\u0131lan i\u015f say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kalacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n

Wittgenstein<\/p>\n

Bir \u00f6nceki yaz\u0131m\u0131zda Wittgenstein’\u0131n hayat hik\u00e2yesine\u00a0 yo\u011funla\u015fm\u0131\u015f felsefesi hakk\u0131nda fazlaca derine inmemi\u015ftik. Bu yaz\u0131m\u0131zda \u00e7ok kapsaml\u0131 olmamakla birlikte felsefesinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131z.<\/p>\n

Wittgenstein \u00f6zellikle ilk d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda mant\u0131k kurallar\u0131na titizlikle riayet eden kararl\u0131 bir \u00fcslubu benimsemi\u015ftir.\u00a0 Bunda matematik ve m\u00fchendislik arka plan\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131n etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Hatta bu disiplinler onun ilk d\u00f6nem felsefesinin rengine de sirayet etmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin sadece 75 sayfadan ibaret olan ba\u015fyap\u0131t\u0131 “Tractatus” da 7 ana \u00f6nerme vard\u0131r ve her bir \u00f6nermenin kendi i\u00e7inde alt \u00f6nermeleri bulunur ve mant\u0131k bilgisi olmayanlar\u0131n okumakta ciddi anlamda zorlanaca\u011f\u0131 bir eserdir. Oru\u00e7 Aruoba’n\u0131n \u00e7evirisiyle kitab\u0131n ana \u00f6nermeleri ve 6. maddenin 54. alt \u00f6nermesi \u015f\u00f6yledir:<\/p>\n

    \n
  1. D\u00fcnya oldu\u011fu gibi olan her \u015feydir.<\/li>\n
  2. Oldu\u011fu gibi olan, olgu, olgu ba\u011flamlar\u0131n\u0131n \u00f6yle var olmas\u0131d\u0131r.<\/li>\n
  3. Olgular\u0131n mant\u0131ksal tasar\u0131m\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncedir.<\/li>\n
  4. D\u00fc\u015f\u00fcnce anlaml\u0131 t\u00fcmcedir.<\/li>\n
  5. T\u00fcmce, temel t\u00fcmcelerin do\u011fruluk i\u015flevidir. (temel t\u00fcmce kendi kendisinin do\u011fruluk i\u015flevidir.)<\/li>\n
  6. Do\u011fruluk i\u015flevinin genel bi\u00e7imi \u015fudur: [de\u011fil p, de\u011fil e, o (de\u011fil e)]<\/li>\n<\/ol>\n

     <\/p>\n

      \n
    1. 54: Benim t\u00fcmcelerim \u015fu yolla a\u00e7\u0131mlay\u0131c\u0131lard\u0131r ki, beni anlayan sonunda bunlar\u0131n sa\u00e7ma oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr -onlarla-onlara t\u0131rmanarak- onlar\u0131n \u00fcst\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda. (Sanki \u00fcst\u00fcne t\u0131rmand\u0131ktan sonra merdiveni y\u0131k\u0131p devirmesi gerekir.) Bu t\u00fcmceleri a\u015fmas\u0131 demektir, o zaman d\u00fcnyay\u0131 do\u011fru g\u00f6r\u00fcr.<\/li>\n
    2. \u00dczerinde konu\u015fulmayan konusunda susmal\u0131d\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n

      Birinci madde ilk bak\u0131\u015fta \u00e7ok basit, anla\u015f\u0131l\u0131r gibi durur ama \u00f6b\u00fcr yandan bu \u00f6nerme ile Wittgenstein; bu d\u00fcnyada her neyi g\u00f6r\u00fcyorsak, alg\u0131layabiliyorsak ya\u015fam sadece ve sadece bundan ibarettir; yani fizik \u00f6tesi diye bir \u015fey yoktur demektedir. Dolay\u0131s\u0131yla bu kitab\u0131n i\u00e7inde de metafizi\u011fe dair hi\u00e7bir \u015fey olmayacakt\u0131r diye ima etmektedir.<\/p>\n

      Wittgenstein’in bir filozof olarak en belirgin \u00f6zelli\u011fi skeptik bir tavr\u0131 t\u00fcm sorgulamalar\u0131nda bir metot olarak hi\u00e7bir zaman bir kenara b\u0131rakmam\u0131\u015f olmas\u0131d\u0131r. Ancak ilgin\u00e7tir; “Tractatus” u yazd\u0131ktan sonra felsefenin ge\u00e7mi\u015fteki ve gelecekteki t\u00fcm sorular\u0131n\u0131n hepsini “\u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc” iddia edecek kadar da kesin bir duru\u015f sergileyebilmi\u015ftir. Bu eserinde dile getirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00e7ok ciddi anlamda ilgi ve destek g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda ise yine \u015f\u00fcpheci tavr\u0131na geri d\u00f6ner ve yeniden sorgulamaya ba\u015flar. Baz\u0131 filozoflar, Hegel mesela, d\u00fc\u015f\u00fcncelerinin ba\u015fkalar\u0131nda da yank\u0131 bulmas\u0131ndan memnuniyetle, do\u011fru bir iz \u00fczerinde olduklar\u0131na kanaat getirirken; bu Wittgenstein’da tam tersi bir etkiye sebep olur. Ve b\u00f6ylece, mant\u0131k ve matematik kurallar\u0131na g\u00f6re analitik bir y\u00f6ntemle yazm\u0131\u015f oldu\u011fu bu kitab\u0131ndan da \u015f\u00fcphe duymaya ba\u015flar.\u00a0\u00a0 “S\u00f6ylediklerim do\u011fru olabilir mi? , “Nas\u0131l tam olarak do\u011fru olduklar\u0131n\u0131 iddia edebilirim?” gibi sorular etraf\u0131nda felsefesini yeniden g\u00f6zden ge\u00e7irmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r bile.\u00a0 Zira onun i\u00e7in felsefe; ki\u015finin i\u00e7ine do\u011fdu\u011fu dilin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, dilden kaynaklanan problemlerin g\u00f6lgesi alt\u0131nda olu\u015fturulan, dilin kullan\u0131m\u0131 s\u00fcrecinde kelime ve kavramlar\u0131n ya\u015fam tarzlar\u0131na (dil oyunlar\u0131n\u0131n yank\u0131 buldu\u011fu yerler) g\u00f6re de\u011fi\u015febilen farkl\u0131 farkl\u0131\u00a0 ifadelendirmeler ve anlamland\u0131rmalardan ne\u015fet eder.<\/p>\n

      Wittgenstein’\u0131 bir filozof olarak de\u011ferli k\u0131lan en \u00f6nemli noktalardan biri ise; ortaya koydu\u011fu felsefeyi bizatihi kendisi ger\u00e7ek\u00e7i bir ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcnce ile ele al\u0131p kritize etmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Bu tutumunu \u00f6mr\u00fc boyunca devam ettirmi\u015f; yazd\u0131\u011f\u0131 hi\u00e7bir \u015feyi yay\u0131mlamak istememi\u015ftir. E\u011fer bunu yaparsa, o g\u00fcne dek ortaya koydu\u011fu felsefesinin kal\u0131pla\u015fma tehlikesine girece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr zira. \u00c7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re felsefe;\u00a0 “mutlak\/ideal” oldu\u011fu iddia edilen d\u00fc\u015f\u00fcncelerden ziyade d\u00fc\u015f\u00fcnmenin ve sorgulaman\u0131n v\u00fccut buldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcnsel bir s\u00fcre\u00e7tir. Bunu Tractatus’da \u015f\u00f6yle ifade eder; ” \u201cFelsefenin amac\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin mant\u0131ksal a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Felsefe bir \u00f6\u011freti de\u011fil, bir etkinliktir. Felsefe yap\u0131t\u0131 \u00f6z\u00fcnde a\u00e7\u0131mlamalardan olu\u015fur. Felsefenin sonucu, \u201cfelsefe t\u00fcmceleri\u201d de\u011fil, t\u00fcmcelerin a\u00e7\u0131k hale getirilmesidir. Felsefe, ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc sanki bulan\u0131k ve kaypak olan d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, a\u00e7\u0131k k\u0131lmal\u0131, keskin bir \u015fekilde s\u0131n\u0131rlamal\u0131d\u0131r.\u201d\u00a0 Felsefenin ve filozofun bu s\u00fcre\u00e7teki konumunu ise \u015fu s\u00f6zleriyle ifade eder; ” Felsefe, zek\u00e2m\u0131z\u0131n dil arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fcy\u00fclenmesine kar\u015f\u0131 bir sava\u015ft\u0131r. Filozofun bir soruyu ele al\u0131\u015f\u0131, bir hastal\u0131\u011f\u0131n tedavisi gibidir. Dilimin s\u0131n\u0131rlar\u0131, d\u00fcnyam\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 demektir.”<\/p>\n

      Analitik felsefe ana ak\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7inde dil felsefesinin kurucu isimlerinden olan Wittgenstein; dilin do\u011fas\u0131n\u0131, nas\u0131l olu\u015ftu\u011funu, nas\u0131l \u00f6\u011frenildi\u011fini, dilin ortaya koydu\u011fu \u00e7e\u015fitli anlamlar\u0131, dil ger\u00e7ekli\u011fini, dil ve ileti\u015fim aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u0130dealist felsefeye bir tepki olarak do\u011fan analitik felsefe; ele\u015ftirel metodu dil felsefesi alan\u0131nda da uygular. Ve herhangi bir do\u011fruluk ideali g\u00fctmeksizin; objektif anlama aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 varsay\u0131mlardan ve \u00f6znel yorumlardan olabildi\u011fince uzak tutmay\u0131 hedefler.<\/p>\n

      Wittgenstein kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z dilin d\u00fcnyan\u0131n bir yans\u0131mas\u0131, bir resmi oldu\u011funu s\u00f6yler. Ancak ” d\u00fcnya olgular\u0131n toplam\u0131d\u0131r \u015feylerin de\u011fil; d\u00fcnya tek tek bu nesnelerden de\u011fil, olgulardan olu\u015fmu\u015ftur.” diye de ekler. \u00c7\u00fcnk\u00fc analitik felsefeye g\u00f6re d\u00fcnyada sonsuzca de\u011fi\u015fken ve dinamik ili\u015fkiler yuma\u011f\u0131 vard\u0131r. \u0130\u015fte bu ili\u015fkiler yuma\u011f\u0131 olgular\u0131n temelini olu\u015fturur. Buradan hareketle Wittgenstein “felsef\u00ee teoriler” in yapt\u0131\u011f\u0131 gibi soyut bilgiye dayal\u0131 bir y\u00f6ntemden ziyade somut ya\u015fam\u0131 baz alan “anlama”y\u0131 g\u00fcndelik dil felsefesinin diskuru olarak \u00f6nermi\u015ftir. Zaten onun felsefeye kazand\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ” dil oyunlar\u0131” kuram\u0131 da buradan do\u011far: “Dil oyunu kelime ve onunla i\u015faret edilen bir eylemeyi i\u00e7eren sosyal bir etkinliktir. Wittgenstein dili konu\u015fman\u0131n ya\u015famda yer alan bir etkinli\u011fe kat\u0131lmak, hayat\u0131n ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indeki bir oyuna d\u00e2hil olmak anlam\u0131na geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.” Felsefe tarihi boyunca ula\u015f\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ” ideal dil” aray\u0131\u015f\u0131ndan tamamen uzak kal\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7eker ve onun yerine “g\u00fcndelik dili” savunur. Bu bir teoriden ziyade bir ke\u015fif yolculu\u011funa kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Ger\u00e7ekli\u011fin dil’de kullan\u0131lan kelimelerin anlam’\u0131nda gizli oldu\u011funu s\u00f6yler. Bunun ger\u00e7ekle\u015febildi\u011fi yer olarak da ortak hayat tarz\u0131n\u0131 benimsemi\u015f ki\u015filerin payla\u015ft\u0131klar\u0131 alanlara i\u015faret eder.<\/p>\n

      Wittgenstein’\u0131n felsefesi \u00fczerinde s\u00f6ylenebilecek \u00e7ok fazla alt ba\u015fl\u0131klar var.\u00a0 Bilin\u00e7 konusu da bunlardan biri. \u00d6zellikle Bat\u0131’da bu konuda olu\u015fmu\u015f hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir k\u00fclliyat bulunmaktad\u0131r. Belki bir ba\u015fka yaz\u0131da sadece bu konuyu i\u015flemeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu konu m\u00fcstakil bir yaz\u0131y\u0131 mecbur k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      “S\u00f6ylenebilecek herhangi bir \u015fey ya \u00e7ok…<\/p>\n","protected":false},"author":190,"featured_media":11164,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[55],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11219"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/190"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11219"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11219\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11219"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11219"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11219"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}