Ad\u0131na felsefe dedi\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcnme\/sorgulama\/anlama\/anlamland\u0131rma\/bilgi \u00fcretme\/ bilginin t\u00fcr\u00fc ve kayna\u011f\u0131n\u0131 bulma etkinli\u011fi insanl\u0131k tarihi kadar eskidir. \u0130nsan\u0131n binlerce y\u0131ld\u0131r hayatta kalabilmesi ve hayat standartlar\u0131n\u0131 biriktiregeldi\u011fi (k\u00fcm\u00fclatif bilgi) tecr\u00fcbelerle daha iyi \u015fartlara ta\u015f\u0131mas\u0131nda felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcncenin pay\u0131 b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Onun merak duygusunu besleyen, ufkunu zorlayan ve i\u00e7ine do\u011fdu\u011fu evreni, co\u011frafyay\u0131, zaman\u0131, toplumu, ge\u00e7mi\u015fi hatta gelece\u011fi ve en \u00f6nemlisi de kendisini anlamas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan felsef\u00ee d\u00fc\u015f\u00fcnce; ele\u015ftirel akl\u0131n ve analitik d\u00fc\u015f\u00fcncenin de mim\u00e2r\u0131d\u0131r. O y\u00fczden de filozoflar\u0131n insanl\u0131k tarihine ve insan\u0131n kendisini a\u015fmas\u0131na katk\u0131s\u0131 g\u00f6z ard\u0131 edilemez. \u0130\u015fte bu yaz\u0131da size getirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcnsel a\u00e7\u0131l\u0131mlarla bize \u00fczerinde s\u00f6z s\u00f6yleyecek ya da “susmam\u0131z\u0131 \u00f6\u011f\u00fctleyecek” bir “felsefe” b\u0131rakm\u0131\u015f olan Wittgenstein’\u0131 tan\u0131tmak istiyorum.<\/p>\n
20.yy’\u0131n \u00f6nemli filozoflar\u0131ndan biri olan Avusturya k\u00f6kenli Yahudi \u0131rk\u0131na mensup Wittgenstein(1889-1951)d\u00f6neminin Bill Gate’si \u00f6l\u00e7e\u011finde \u00e7ok varl\u0131kl\u0131 bir aileye do\u011far. Ve \u00f6zellikle babas\u0131 e\u011fitime inan\u0131lmaz \u00f6nem verir. O d\u00f6nemde sanatla ilgilenmek reva\u00e7ta oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli sanat dallar\u0131nda e\u011fitim almalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. Resim ve m\u00fczik alan\u0131nda Wittgenstein’\u0131n karde\u015fleri Avrupa’da bilinen \u00fcnl\u00fc isimler aras\u0131ndayd\u0131. Ancak Wittgenstein sanattan ziyade m\u00fchendislik alan\u0131na ilgi duyuyordu. Babas\u0131 “imparatorlu\u011funu” onun ve erkek karde\u015flerinin devam ettirmesini istiyordu ama onlar bununla hi\u00e7 ilgilenmediler. Babas\u0131n\u0131n yolundan gitmek istemeyen ve d\u00e2hi derecesinde yetenekli birer piyanist olan iki erkek karde\u015fi babalar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 bask\u0131s\u0131 sonucu intihar eder.<\/p>\n
Wittgenstein m\u00fchendis olmaya karar verir. Hatta kendisi 1920’lerde ilk jet u\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 dizayn eden ki\u015fidir. Bu alandaki bilgisi, yetene\u011fi ve zek\u00e2s\u0131 meyvesini vermi\u015ftir art\u0131k.
\nAncak belli bir zaman sonra\u00a0 matemati\u011fe ilgi duymaya ba\u015flar. Matematiksel mant\u0131k ise \u00f6zellikle ilgisini \u00e7ekiyordu. Bertrand Russell ismi bu konuda d\u00f6neminin en \u00f6nemli ismiydi. Bir vesileyle yan\u0131nda e\u011fitim almaya ba\u015flar. Wittgenstein e\u011fer bir alana ilgi duyuyorsa, o alanla ilgili her ne varsa ara\u015ft\u0131rmay\u0131, \u00f6\u011frenmeyi inan\u0131lmaz disiplinli bir \u015fekilde yapan birisiydi. \u00d6\u011frenmek istedi\u011fi konu her ne ise onun i\u00e7inde ya\u015fard\u0131 adeta.<\/p>\n
Russell, onunla tan\u0131\u015ft\u0131ktan sonra Wittgenstein’in matematiksel mant\u0131k konusunda ne kadar \u00e7ok bilgili ve yetkin oldu\u011funu g\u00f6zlemler. \u00d6yle ki filozofumuz o g\u00fcne kadar matematiksel mant\u0131k ile ilgili her ne yaz\u0131ld\u0131ysa art\u0131k ezbere biliyordur. Sonras\u0131nda Wittgenstein Cambridge \u00dcniversitesi’nde doktoraya ba\u015flar.<\/p>\n
Wittgenstein hayat\u0131 boyunca bir “aziz” olmay\u0131 hedeflemi\u015fti. Tek derdi ise; Hakikat’in sunabileceklerini ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 bilebilmekti. Ve yine tek bir hedefi vard\u0131: Her\u015feyiyle “do\u011fru bir hayat” ya\u015fayabilmek. Hayatta yapt\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imlere y\u00f6n veren c\u00fcmleleri ise \u015funlard\u0131:<\/p>\n
“D\u00fcr\u00fcst bir insan olmak istiyorum.
\n\u0130yi bir insan olmak istiyorum.
\nKendimi kand\u0131rmak istemiyorum.
\nS\u00f6z\u00fcnden emin olunan ve s\u00f6z\u00fcn\u00fc sak\u0131nmadan s\u00f6yleyebilen birisi olmak istiyorum.
\nKimseyi herhangi bir \u015fekilde yan\u0131ltmak istemiyorum.”<\/p>\n
Ancak \u00f6b\u00fcr taraftan zihnini me\u015fgul eden ba\u015fka \u00f6nemli bir soru daha vard\u0131; ” Ama t\u00fcm bunlarla birlikte iyi ve do\u011fru \u015feyler yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131, do\u011fruluk \u00fczere ya\u015fayan biri oldu\u011fumu nas\u0131l ve nereden bilece\u011fim? ”<\/p>\n
\u015eimdi ve burada esas do\u011frunun ne oldu\u011funu bilmek istiyordu. Bu y\u00f6n\u00fcyle asl\u0131nda o “evrensel hakikat” fikrinin pe\u015finde de\u011fildi.<\/p>\n
Bilinebilecek olan\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 g\u00f6rmek, anlamak ve bilmek istiyordu. Ve sonra bilinebilenlerin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kal\u0131p, orada \u00fczerinde konu\u015fulabilecek \u015feyleri konu\u015fmak; \u00fczerinde konu\u015fulamayacak, s\u00f6z s\u00f6ylenemeyecek olanlarla ilgili olarak da “susmak” istiyordu. Felsefe ile ilgili yazm\u0131\u015f oldu\u011fu ilk yaz\u0131s\u0131 tamamen bu konuyu irdeliyordu.<\/p>\n
Cambridge’de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131ktan \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre Russell’\u0131 ele\u015ftirmeye ba\u015flar. Onun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamen yanl\u0131\u015f bulur. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda a\u011f\u0131r bir depresyon ge\u00e7irir. Hatta intihar etme d\u00fc\u015f\u00fcncesi bile belirir. T\u00e2kip eden s\u00fcre\u00e7te Cambridge’den ayr\u0131l\u0131r ve Norve\u00e7’in en \u00fccra k\u00f6\u015fesine yerle\u015fir. “E\u011fer ger\u00e7ek bir filozofsam Hakikat \u00fczerinde s\u00f6z s\u00f6yleyebilecek birisi olmam gerek” diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr.” Bunu kendime , d\u00fcr\u00fcst insan olma idealime bor\u00e7luyum” diye de ekler.<\/p>\n
Wittgenstein, insan mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6rsellerle i\u015f g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. D\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rsellerle alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ve kelimelerin kendiliklerinden hi\u00e7bir \u015fey ifade etmediklerini s\u00f6yler. E\u011fer bir kelime zihnimizde herhangi bir g\u00f6rsele kar\u015f\u0131l\u0131k gelmezse, o kelimenin herhangi bir anlam\u0131 yoktur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Benim fazlaca anlayamad\u0131\u011f\u0131m bir c\u00fcmlesi ise \u015f\u00f6yledir; ” Dilin bi\u00e7imi -i\u00e7eri\u011fi de\u011fil – bir \u015feyin do\u011fru olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirler. ”<\/p>\n
D\u00fc\u015f\u00fcnme eylemi\/etkinli\u011fi ile ilgili yakla\u015f\u0131mlar\u0131 da olduk\u00e7a ilgin\u00e7 ve \u00f6nemlidir : D\u00fc\u015f\u00fcnme dedi\u011fimiz eylemin kendisi mant\u0131ksal d\u00fc\u015f\u00fcnme kurallar\u0131 i\u00e7erisinde kalmak zorundad\u0131r. Aksi tardirde ona d\u00fc\u015f\u00fcnce denmez.\u00a0 Yani d\u00fc\u015f\u00fcnme eylemi mant\u0131k kurallar\u0131na uygun bir \u015fekilde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. E\u011fer bunun d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yorsa o d\u00fc\u015f\u00fcnce de\u011fil; ba\u015fka bir \u015feydir.<\/p>\n
Wittgenstein \u00fcniversite ortam\u0131ndan fazlaca ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in profes\u00f6rl\u00fckten ayr\u0131l\u0131p t\u0131p doktoru olmak ister ama tam o s\u0131rada 1.D\u00fcnya Sava\u015f’\u0131 ba\u015flar ve o da sava\u015fa kat\u0131l\u0131r. Hatta cesaret \u00f6d\u00fcl\u00fc bile al\u0131r. Sava\u015f ortam\u0131nda g\u00f6zlemlediklerini anlatt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde sava\u015f\u0131n\u00a0y\u0131k\u0131c\u0131 y\u00f6nlerinden de\u011fil de kald\u0131klar\u0131 yerin hi\u00e7 de hijenik olmad\u0131\u011f\u0131ndan, ko\u011fu\u015ftaki di\u011fer askerlerin entelekt\u00fcel olarak olduk\u00e7a s\u0131\u011f olduklar\u0131ndan bahseder.<\/p>\n
\u00d6te yandan Wittgenstein bilin\u00e7 kavram\u0131yla yak\u0131ndan ilgilenir ve “ger\u00e7ek bir dindar” olmay\u0131 \u00e7ok ister.\u00a0Ve g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcnde Tanr\u0131’n\u0131n neden var olmas\u0131 gerekti\u011fi ile ilgili harika bir yaz\u0131 yazar. Ancak yaz\u0131y\u0131 \u015f\u00f6yle bir c\u00fcmle ile noktalar: ” Tanr\u0131’n\u0131n neden var olmas\u0131 gerekti\u011fine dair yazan herhangi birinin halihaz\u0131rda Tanr\u0131’n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmedi\u011fini anlayabilirsiniz…”<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Ad\u0131na felsefe dedi\u011fimiz d\u00fc\u015f\u00fcnme\/sorgulama\/anlama\/anlamland\u0131rma\/bilgi \u00fcretme\/ bilginin…<\/p>\n","protected":false},"author":190,"featured_media":11164,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67,55],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11163"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/190"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=11163"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/11163\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=11163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=11163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=11163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}