\u0130nsan\u0131n anlam aray\u0131\u015f\u0131 kendi tarihi kadar eskidir. Zira kendisinin herhangi bir d\u00e2hili olmaks\u0131z\u0131n -e\u011fer varsa- \u00f6zg\u00fcr iradesinin hil\u00e2f\u0131na, kendisine var olup-olmama se\u00e7ene\u011fi sunulmaks\u0131z\u0131n, benli\u011fini f\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir ya\u015fam\u0131n i\u00e7inde bulmas\u0131, bu anlam aray\u0131\u015f\u0131n\u0131 zorunlu k\u0131lar. “Ben kimim? Nereden geliyorum? Bu hayattaki amac\u0131m nedir? Hayat\u0131n kendisi k\u0131ymetini nereden almaktad\u0131r? ” gibi sorular insan olma ve anlam arama s\u00fcrecinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 olu\u015fturur. Sorgulayan bir zihin, sorgulanmadan ya\u015famay\u0131 tercih edemeyece\u011fi i\u00e7in hi\u00e7bir zaman “doluluk” hissiyle hareket edemez \u00e7\u00fcnk\u00fc. B\u00f6yle zihinler i\u00e7in, her zaman ve \u015fartta \u00f6\u011frenecek, hayatta sorgulanacak unsurlar mutlaka vard\u0131r ve yine her zaman i\u00e7in ki\u015finin kendisinde ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrde ve toplumda geli\u015ftirilmesi, de\u011fi\u015ftirilmesi, d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi gereken y\u00f6nler de bulunur… Onlar i\u00e7in var olmak devingendir zira. \u00d6z denilen \u015fey ak\u0131\u015fkand\u0131r. Statik de\u011fildir. Zira bu zihinler anlam\u0131 kendileri yarat\u0131rlar. Yarat\u0131rken de hi\u00e7bir zaman son noktay\u0131 koymazlar. \u00c7\u00fcnk\u00fc hayatla birlikte insan\u0131n kendisini ger\u00e7ekle\u015ftirme s\u00fcreci de devam etmektedir. Ancak bu s\u00fcre\u00e7 ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle \u00e7ekici gelse de di\u011fer taraftan insan tutunabilece\u011fi “sabitlerinin\/do\u011frular\u0131n\u0131n” da olmas\u0131n\u0131 ister. Aksi takdirde yap\u0131 s\u00f6k\u00fcm felsefesinin babas\u0131 Derrida gibi, insan, her bir g\u00f6r\u00fc\u015f ya da ‘do\u011frunun’ hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in inanmad\u0131\u011f\u0131, do\u011fru bulmad\u0131\u011f\u0131 \u015feyleri ifade etmeye de ba\u015flayabilir. Fakat son tahlilde insan ba\u015fkas\u0131na yalan s\u00f6yleyebilir, hatta onlar\u0131 kand\u0131rabilir ama kendisine asla yalan s\u00f6yleyemez. Ve zaman zaman her ne kadar \u00e7ok istese de kendisinden ka\u00e7amaz. Son kertede, kendisinden ve hayat\u0131ndan vazge\u00e7mek istedi\u011finde ise “planl\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fc” tercih etmek s\u0131\u011f\u0131nabildi\u011fi tek ger\u00e7eklik ve onun i\u00e7in varabilece\u011fi en son noktadad\u0131r art\u0131k. T\u0131pk\u0131 \u00f6mr\u00fcn\u00fc hayata anlam y\u00fcklemek i\u00e7in adam\u0131\u015f, 19.yy. \u015fahit oldu\u011fu en b\u00fcy\u00fck dehalardan biri olan Nietzsche’nin bile hayat\u0131n\u0131n bir d\u00f6neminde ya\u015fama en fazla alt\u0131 ay kadar katlanabilece\u011fini s\u00f6yleyip intihar d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle k\u0131vrand\u0131\u011f\u0131 gibi.<\/p>\n
<\/p>\n
Bu uzun paragrafla nereye varmak istiyorum? Herhangi bir sonuca ula\u015fabilece\u011fim bir nokta olur mu \u00e7ok da emin de\u011filim ama bu yaz\u0131da iki t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini mercek alt\u0131na almak istiyorum:<\/p>\n
<\/p>\n
a)Anlam aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7erisinde var olma m\u00fccadelesi veren insan\u0131n \u00e7\u0131kmaz\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
b)Vahiy yoluyla edindi\u011finden “mutlak” emin oldu\u011fu Hakikat’in “bek\u00e7isi” konumunda olan insan\u0131n \u00e7\u0131kmaz\u0131.<\/p>\n
<\/p>\n
\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
Nietzsche Tanr\u0131’n\u0131n \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ilan etti\u011finde ayn\u0131 zamanda, ona g\u00f6re, o g\u00fcne kadar H\u0131ristiyan d\u00fcnyan\u0131n \u00fcretti\u011fi “mistik” inan\u0131\u015flar\u0131n eliyle insan\u0131n kendi hayat\u0131 \u00fczerindeki anlam aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n bu mistik inan\u0131\u015flar\u0131n g\u00f6lgesinden kurtuldu\u011funu\/kurtulaca\u011f\u0131n\u0131 da iddia etmi\u015f oldu. Ve Tanr\u0131’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle birlikte art\u0131k insan\u0131n \u00f6zg\u00fcrle\u015fti\u011fini, kendisini olmas\u0131 gerekti\u011fi gibi – Nietzsche’nin kavramla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 “\u00dcstinsan” (\u00dcbermensch)modelindeki gibi-\u00a0 ger\u00e7ekle\u015ftirmesinin \u00f6n\u00fcnde herhangi bir engel olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ilan etti. Ancak bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck a\u011f\u0131r bir sorumlulu\u011fu da beraberinde getiriyordu. Nietzsche\u2019nin bu “tespitine” kadar gelen s\u00fcre\u00e7te yakla\u015f\u0131k iki bin y\u0131ld\u0131r hayata anlam veren din ve onun Tanr\u0131’s\u0131 art\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, insan kendisiyle ba\u015f ba\u015fa kalm\u0131\u015f, d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f oldu\u011fu bu “bo\u015flu\u011fa” anlam vermek, en geni\u015f anlam\u0131yla yeni bir ahl\u00e2k \u00fcretmek i\u00e7in \u00e7ok ciddi bir sorumlu\u011fun da alt\u0131na girmi\u015fti. \u0130\u015fte bu noktadan sonra Nietzsche akl\u0131n\u0131 yitirinceye kadar bu sorumlulu\u011fu nas\u0131l form\u00fcle edebilece\u011fi \u00fczerine felsefesini in\u015fa etmi\u015fti. Ve “B\u00f6yle Buyurdu Zerd\u00fc\u015ft” kitab\u0131nda detayland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00dcstinsan’a \u015f\u00f6yle sesleniyordu;<\/p>\n
<\/p>\n
“Yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 olacak \u0130nsan \u00f6tesi! Yalvar\u0131r\u0131m size, karde\u015flerim, yery\u00fcz\u00fcne ba\u011fl\u0131 kal\u0131n, inanmay\u0131n size d\u00fcnya \u00f6tesi umutlardan s\u00f6z edenlere!”<\/p>\n
<\/p>\n
Nietzsche’nin i\u00e7ine do\u011fdu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn yaratt\u0131\u011f\u0131 Tanr\u0131 tasavvuru, Nietzsche taraf\u0131ndan “etkisiz hale” getirilmi\u015fti. Ve b\u00f6ylelikle insan – belki de Bat\u0131 insan\u0131 demek daha do\u011fru olur-\u00a0 en b\u00fcy\u00fck zincirinden kurtulmu\u015ftu. Art\u0131k kendisiyle ve d\u00fcnya ile ba\u015f ba\u015fayd\u0131. Peki, bu ger\u00e7ekten m\u00fcmk\u00fcn olabilir miydi? \u0130nsan i\u00e7ine do\u011fdu\u011fu k\u00fclt\u00fcr\u00fcn, onu \u015fekillendiren haf\u0131zan\u0131n izlerini tamamen silebilir miydi? Ya da silmeli midir? Her do\u011fan ki\u015fi kendi ahl\u00e2k\u0131n\u0131 in\u015fa etmek zorunda kalmal\u0131 m\u0131d\u0131r? Bu gerekli midir? Ortalama 60-70 y\u0131ll\u0131k bir \u00f6m\u00fcrde her \u015feyi -insan\u0131n kendisini ta\u015f\u0131yaca\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcr haf\u0131zas\u0131n\u0131-\u00a0 yeniden, bireysel olarak var etmek ne kadar m\u00fcmk\u00fcn olabilir? Sonra insan tek ba\u015f\u0131na, bir ba\u015f\u0131na, sadece akl\u0131yla var olabilir miydi? Kendisini a\u015fan, akl\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 zorlayan metafizi\u011fi g\u00f6rmezden gelebilir miydi? Sonra insan\u0131 salt ak\u0131la indirgemek insan\u0131n bizatihi kendisiyle ters d\u00fc\u015fmesine sebep olmaz m\u0131yd\u0131?<\/p>\n
<\/p>\n
Nietzsche d\u00fc\u015f\u00fcncelerini “s\u0131radan” insanlar i\u00e7in yazmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kendisini anlayabilecek insanlar\u0131n yani “\u00dcstinsan” olabilme potansiyeline sahip olanlar\u0131n\u0131n takdir edebilece\u011fini iddia ediyordu. Bu durumda bu se\u00e7kinci tav\u0131r nas\u0131l bir d\u00fcnya tasavvuru ortaya koyuyordu? Ki nitekim Nietzsche’nin \u00dcstinsan kavram\u0131, fa\u015fizm taraftar\u0131 k\u0131z karde\u015fi Elsabeth F\u00f6rster taraf\u0131ndan tahrif edilerek tamamen yanl\u0131\u015f yorumlanmas\u0131na sebep olmu\u015f ve Nazi Almanya’s\u0131n\u0131n fikir kayna\u011f\u0131 olmu\u015ftu. Ancak \u015f\u00fcphesiz Nietzsche e\u011fer ya\u015fan\u0131lanlara \u015fahit olsayd\u0131 \u00e7ok derin bir \u00fcz\u00fcnt\u00fcye gark olurdu.\u00a0 Buradan hareketle \u015f\u00f6yle bir sonuca varabiliriz belki: \u0130nsan\u0131n var oldu\u011fu her zemin ve mek\u00e2nda mutlaka eksiklikler, yanl\u0131\u015flar, yanl\u0131\u015f anlamalar ve eylemler olacakt\u0131r. Hitler, Nietzsche’yi, k\u0131smen Nietzsche’nin k\u0131z karde\u015finin onun eserlerini fa\u015fizme hizmet edecek \u015fekilde “de\u011fi\u015ftirmesi” sonucunda kendi ajandas\u0131na hizmet edecek \u015fekilde yorumlad\u0131. Ve hepimizin de bildi\u011fi gibi insanl\u0131k tarihinin y\u00fcz karas\u0131 olan o korkun\u00e7 tablo ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Bu noktada akla \u015fu soru geliyor:\u00a0 Nietzsche gibi bir d\u00e2hinin ortaya koydu\u011fu bireyi merkeze alan onun kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yaratmas\u0131n\u0131 sal\u0131k veren bir d\u00fc\u015f\u00fcnce sistemi bile bir diktat\u00f6r\u00fcn elinde bamba\u015fka bir \u015feye d\u00f6n\u00fc\u015febiliyorsa, Hakikat dedi\u011fimiz \u015fey tek tek insan\u0131n elinde renk de\u011fi\u015ftirebilen bir mahiyetten nas\u0131l beri tutulabilir? Bu m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? \u0130\u015fte ben burada t\u0131kan\u0131yorum.<\/p>\n
<\/p>\n
\u00d6te yandan yukar\u0131da ifade etti\u011fim (b) \u015f\u0131kk\u0131na atfen \u0130slam dini \u00f6zelinde irdelemeye \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m esas konusu ise vahyin kendisine ba\u011fl\u0131 kal\u0131narak \u00f6\u011frenilen “mutlak hakikat\/ler” nas\u0131l oluyor da bu kadar farkl\u0131 alg\u0131lanabiliyor ve her alg\u0131 sahibi, kendisinin sahiplendi\u011fi alg\u0131y\u0131 “mutlak hakikat\/ler” olarak tel\u00e2kki edip, di\u011fer yorumlara mesafeli hatta tekfir edici bir tutumla yakla\u015fabiliyor? Hem de her bir iddia sahibi ayn\u0131 kaynaklardan besleniyor oldu\u011funu iddia etmesine ra\u011fmen bu nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015fiyor?\u00a0 Herkesin kendine g\u00f6re bir ” ger\u00e7ek \u0130slam” tan\u0131mlamas\u0131na sahip olmas\u0131 “en ger\u00e7ek \u0130slam” hangisidir sorunsal\u0131na yol a\u00e7m\u0131yor mu?<\/p>\n
<\/p>\n
Bu noktada \u00f6ncelikle \u015funu belirtmeliyim: Ben formel bir ilahiyat e\u011fitimi ya da dini e\u011fitim almad\u0131m. Burada ifade etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m her bir c\u00fcmle,\u00a0 benim tamamen ki\u015fisel sorgulamalar\u0131m\u0131n, g\u00f6zlemlerimin ve okumalar\u0131m\u0131n sonucunda kurulmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla herhangi bir iddiadan ya da kesinlikten uzakt\u0131r.\u00a0 Ki zaten insan s\u00f6z konusu olunca kesin ve genel ifadeler her zaman i\u00e7in problemlidir. Zira insan toplumsal bir varl\u0131k oldu\u011fu kadar, irade sahibi d\u00fc\u015f\u00fcnsel ve duygusal bir varl\u0131kt\u0131r da. Ve dolay\u0131s\u0131yla onu ilgilendiren her bir konu kendisine nokta konulabilecek bir mahiyetten uzakt\u0131r. \u00d6yle olmal\u0131d\u0131r. Aksi takdirde bu insan\u0131 k\u0131s\u0131r bir d\u00f6ng\u00fcn\u00fcn i\u00e7ine iter. Hatta belki de t\u00fcm bu ya\u015fanan k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fclerin alt\u0131nda yatan da insan\u0131 bir kaba s\u0131\u011fd\u0131rma ve tan\u0131mlama giri\u015fiminin bir sonucudur.<\/p>\n
<\/p>\n
Dindar bilincin di\u011fer bir ifadeyle dinin vaaz etti\u011fi ya\u015fam bi\u00e7imini \u00e7e\u015fitli \u00f6l\u00e7\u00fclerde ya\u015fam\u0131na ge\u00e7irmeye \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n, kendilerini bir “yoktan\/hi\u00e7ten” ger\u00e7ekle\u015ftirmek\/var etmek\/anlamland\u0131rmak zorunda kalan di\u011fer insanlara nazaran hayatlar\u0131 \u00e7ok daha kolayd\u0131r ve g\u00f6receli olarak da “s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r”. Zira ya\u015famlar\u0131n\u0131n en ince ayr\u0131nt\u0131s\u0131na kadar din onlara yol g\u00f6sterir. Sadece nas\u0131l ya\u015famas\u0131 gerekti\u011fini de\u011fil ayn\u0131 zamanda nas\u0131l akletmesi\/d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gerekti\u011finin \u00e7er\u00e7evesini de \u00e7izer.(\u0130lgilenenler i\u00e7in; bunun hayata tam olarak nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131na \u015fahit olmak \u00fczere \u0130br\u00e2him\u00ee din olan Yahudili\u011fin bir yorumunun konu edildi\u011fi\u00a0\u00a0 “Unorthodox” dizisi izlenebilir.)<\/p>\n
<\/p>\n
“Mutlak Hakikat” diye tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 ve inand\u0131\u011f\u0131 vahye s\u0131rt\u0131n\u0131 dayam\u0131\u015f olan dindar bilin\u00e7, \u00f6te yandan dilinden d\u00fc\u015f\u00fcrmedi\u011fi bir Hakikat aray\u0131\u015f\u0131 i\u00e7indedir. Bu d\u0131\u015far\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda kendisiyle \u00e7eli\u015fen bir eylem gibi g\u00f6z\u00fckmektedir. Ancak bunun nedeni ya da nedenleri dindar bilincin modern d\u00fcnyada kendisini nas\u0131l konumland\u0131rd\u0131\u011f\u0131, hayat\u0131 ve d\u00fcnyay\u0131 anlamland\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131 hangi \u00e7er\u00e7eveye oturtmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 ile ilgili olabilir.\u00a0 Akla tak\u0131lan bir ba\u015fka soru ise dindar bilin\u00e7 -kendisine hen\u00fcz itiraf edemese de- mutlak hakikat’in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n sorunlar\u0131na cevap vermede “yetersiz”\u00a0 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor olabilir mi? E\u011fer bu soru \u00e7ok iddial\u0131 ve “tehlikeli” geldiyse, soruyu \u015fu \u015fekilde de yumu\u015fatabiliriz:\u00a0 Dindar bilincin ba\u015fka hakikat\/ler pe\u015finde olmas\u0131 onun bilin\u00e7 seviyesini art\u0131rma giri\u015fiminin bir sonucu olarak yorumlanabilir mi?<\/p>\n
<\/p>\n
T\u00fcm bu sorular\u0131n ve sorunlar\u0131n – e\u011fer varsa-\u00a0 cevaplar\u0131n\u0131 bilmiyorum. Ancak \u015funu biliyorum ki, insan\u0131n – i\u00e7ine do\u011fdu\u011fu co\u011frafya ya da k\u00fclt\u00fcrden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak- anlam aray\u0131\u015f\u0131nda y\u00fczy\u0131llar \u00f6nce sormaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131n ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla geli\u015fen bilim ve teknoloji ile birlikte daha da \u00e7etrefilli bir yap\u0131ya b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6zlemleyebiliyorum.<\/p>\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130nsan\u0131n anlam aray\u0131\u015f\u0131 kendi tarihi kadar…<\/p>\n","protected":false},"author":190,"featured_media":10989,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10898"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/190"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10898"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10898\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10898"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10898"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10898"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}