Edebiyat, daha do\u011frusu sanat ve ger\u00e7eklik \u00fczerine bir\u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f bulunmaktad\u0131r. Bu ili\u015fki \u00fczerine okumalar yapt\u0131\u011f\u0131m bir d\u00f6nemde Hilmi Hoca ile Gezi Cafe\u2019de bulu\u015fmu\u015ftuk. Zihnimi kurcalad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in edebiyat ve ger\u00e7eklik ili\u015fkisini Hoca\u2019ya da sordum. Hoca hemen eline kalem al\u0131p k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u00e2\u011f\u0131da yazmaya, \u00e7izmeye ve anlatmaya ba\u015flad\u0131. Benim i\u00e7in k\u0131sa ama doyurucu bir ders h\u00fcviyetinde olan bu zaman dilimini Hoca\u2019n\u0131n izniyle kayda ald\u0131m. A\u015fa\u011f\u0131da bahsi ge\u00e7en ses kayd\u0131n\u0131n d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc okuyacaks\u0131n\u0131z. Umar\u0131m sizin i\u00e7in de faydal\u0131 olur.<\/p>\n
B.\u00dc:<\/strong> Hocam, edebiyat ve ger\u00e7eklik ili\u015fkisini anlatabilir misiniz?<\/p>\n H.Y:<\/strong> Ben genellikle akademideki derslerimde do\u011fa ger\u00e7e\u011fi ile sanatsal ya da artistik ger\u00e7ek aras\u0131ndaki fark\u0131 anlat\u0131rken Vermeer’in bir resminden faydalan\u0131r\u0131m. Hollanda baro\u011fu bir ressam, onun bir resminden faydalanarak anlat\u0131r\u0131m. \u201cThe Allegory of Painting\u201d, \u201cResmin Alegorisi\u201d adl\u0131 bir resimdir. Bu resim \u015f\u00f6yle: Bir oda, bu odan\u0131n duvarlar\u0131 ve d\u00f6\u015femesi perspektif kurallar\u0131na uygun olarak yap\u0131lm\u0131\u015f. Yani, perspektif nedir? Genellikle sonsuzda birle\u015fen paralellikler. \u00d6nce paraleldir ama perspektif daha sonra bizi \u015fey yapar, (?). Gerek duvarlarda gerek d\u00f6\u015femede rab\u0131talar ya da \u00e7izgiler tamamen perspektif kurallar\u0131na uygun olarak uzakta birle\u015fen bi\u00e7imde. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k tavanda yok. Tavanda perspektif kurallar\u0131na uyulmam\u0131\u015f. \u015eimdi, biz burada nas\u0131l okumal\u0131y\u0131z? Bir uyumsuzluk var. Bu uyumsuzluk, duvarlar ve d\u00f6\u015femenin tavanla olan uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131. Hem duvarlarda hem d\u00f6\u015femede perspektif kurallar\u0131na uyulmu\u015fken tavanda b\u00f6yle bir uygunsuzluk, uyu\u015fmazl\u0131k var. \u015eimdi biz bu uyu\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, resimdeki bu oday\u0131 do\u011fal ger\u00e7eklikteki bir odayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak m\u0131 okumal\u0131y\u0131z? Yani, \u015f\u00f6yle mi demeliyiz? Bu, ger\u00e7ekli\u011fe ayk\u0131r\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek odada, yani do\u011fada bu b\u00f6yle de\u011fil. B\u00f6yle mi okumal\u0131y\u0131z? Yoksa hi\u00e7 ger\u00e7ekli\u011fe, yani do\u011fa ger\u00e7ekli\u011fine ba\u015fvurmadan, resmin i\u00e7inde kalarak bu uyumsuzlu\u011fu sadece duvarlar ve d\u00f6\u015femenin tavanla olan uyumsuzlu\u011fu olarak m\u0131 okumal\u0131y\u0131z? Birinci okumaya biz genellikle “nat\u00fcralist okuma” diyoruz.<\/p>\n B.\u00dc:<\/strong> Yani, do\u011fal ger\u00e7eklikle uygun bir \u015fekilde incelendi\u011finde…<\/p>\n H.Y:<\/strong> Evet, do\u011fal ger\u00e7ekli\u011fe uygun mu de\u011fil mi? Uyumsuzluk, ger\u00e7ek bir odayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda m\u0131 ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor? Buna genellikle nat\u00fcralizm diyoruz ve bu do\u011fa ger\u00e7ekli\u011fini referans olarak almak anlam\u0131na geliyor. Oysa do\u011frudan do\u011fruya resmin i\u00e7inde kalarak bu uyumsuzlu\u011fu saptamak da m\u00fcmk\u00fcn. O zaman bu uyumsuzlu\u011fun referans\u0131 art\u0131k d\u0131\u015f ger\u00e7eklik ya da ger\u00e7ek oda de\u011fil, resmin kendisi. Dolay\u0131s\u0131yla Derrida’n\u0131n da \u00f6zellikle \u015fiir i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fi \u015fey burada da ge\u00e7erli. Resmin d\u0131\u015f\u0131 diye bir \u015fey yok. Yani e\u011fer biz bir okuma yapacaksak, diyelim ki Vermeer’in bu resmini bir metin olarak, bir tekst olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek, metnin i\u00e7inde kalarak uyumsuzlu\u011fu saptamak; daha do\u011frusu referans\u0131 yine metnin i\u00e7inde kalarak bulmak… Bu daha \u00e7ok modernist bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Yani ikili bir kar\u015f\u0131tl\u0131k olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn zaman do\u011fa ger\u00e7ekli\u011fini ya da ger\u00e7ek oday\u0131 referans olarak ald\u0131\u011f\u0131nda meseleyi nat\u00fcralist bir referansla okumak anlam\u0131na geliyor. Burada referans ald\u0131\u011f\u0131 do\u011fa ger\u00e7ekli\u011fidir. (K\u00e2\u011f\u0131da yazd\u0131\u011f\u0131 notlar\u0131 i\u015faret ediyor.) Burada, tamamen metnin i\u00e7inde kalarak yapt\u0131\u011f\u0131n okuma ise “sanatsal” ya da “artistik” ger\u00e7ekli\u011fi referans olarak almakt\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla sanat, bu iki referans bi\u00e7imi aras\u0131nda, bu referans\u0131n, metnin i\u00e7inde kalarak yap\u0131lan okumalar\u0131n, ki burada uyumsuzlu\u011fu okuduk. Sadece uyumsuzlu\u011fu okuduk ama ba\u015fka \u015feyleri okumak i\u00e7in de yine d\u0131\u015f ger\u00e7ekli\u011fi, oday\u0131 vesaireyi referans olarak almamak gerekir. Bu sanat ger\u00e7ekli\u011fidir, bu do\u011fa ger\u00e7ekli\u011fidir. Aradaki fark\u0131 b\u00f6yle \u015fey yapal\u0131m.<\/p>\n B.\u00dc:<\/strong> Peki, burada \u015feyi nereye koyars\u0131n\u0131z, sanat\u00e7\u0131n\u0131n…<\/p>\n H.Y:<\/strong> Ha bir de \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir olas\u0131l\u0131k var. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olas\u0131l\u0131kta ise sadece \u00e7izgiler vard\u0131r. Yani mesela, benim son zamanlarda \u00e7ok dikkatle okudu\u011fum bir ressam var, Jackson Pollock diye. Bu \u00f6rnekleri resim alan\u0131ndan veriyorum \u00e7\u00fcnk\u00fc akademide ben y\u0131llarca bu i\u015fleri hep resim \u00fczerinden okudum edebiyat \u00fczerinden de\u011fil. Burada sadece \u00e7izgiler var. Yani herhangi bir bi\u00e7imde d\u00fcnya \u00fczerindeki herhangi bir \u015feye at\u0131fta bulunmuyor. Metnin i\u00e7inde kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaman da herhangi bir \u015feye at\u0131fta bulunmuyor. Sadece \u00e7izgiler var. \u015eimdi o zaman burada analitik olarak iki mesele ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Bunlardan biri temsil meselesidir. \u0130kincisi at\u0131fta bulunma meselesidir. Hadi \u0130ngilizcelerini yazay\u0131m daha kolay olsun diye: “To refer to”, “To stand for”. \u0130ki ayr\u0131 kavramd\u0131r bunlar, temsille at\u0131fta bulunma iki farkl\u0131 kavram. Diyoruz ki Vermeer’in nat\u00fcralist ve modernist okumalar\u0131nda \u00e7izginin bir at\u0131fta bulunma g\u00f6revi var. Bir \u015feye at\u0131fta bulunuyor. Neye at\u0131fta bulunuyor? \u00c7izgiler do\u011fadaki ya da odadaki diyelim, duvara ya da d\u00f6\u015femeye at\u0131fta bulunuyor. Buradaki \u00e7izgiler at\u0131fta bulunan, yani gerek modern gerekse nat\u00fcralist okumada \u00e7izgilerin at\u0131fta bulunma i\u015flevi var. Neye at\u0131fta bulunuyorlar, neye “refer” ediyorlar? Duvara ya da d\u00f6\u015femeye ya da tavana at\u0131fta bulunuyorlar. Oysa Pollock’un resimlerinde herhangi bir bi\u00e7imde bir at\u0131fta bulunma yok. Neye at\u0131fta bulunuyor bu \u00e7izgiler? Ne duvar var, ne bi’ \u015fey var…<\/p>\n B.\u00dc:<\/strong> Do\u011fada nesnesi yok.<\/p>\n H.Y:<\/strong> Ha. O zaman burada diyoruz ki art\u0131k \u00e7izginin nat\u00fcralist okumada oldu\u011fu gibi ya da modernist okumada oldu\u011fu gibi at\u0131fta bulunmak diye bir i\u015flevi yok. \u00c7\u00fcnk\u00fc ortada dedi\u011fin gibi (Vermeer’de) somut bir \u015feyler var yani. Duvar var, duvar \u00e7izgileri var. \u00c7izgiler neye at\u0131fta bulunur, duvara. Burada b\u00f6yle bir \u015fey yok. At\u0131fta bulunma diye bir \u015fey yok. O zaman buradaki \u00e7izgiler at\u0131fta bulunma g\u00f6revini de\u011fil, temsil etme g\u00f6revini yerine getiriyor. Neyi temsil ediyorlar, \u00e7izgileri temsil ediyorlar. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle bir ayr\u0131m yap\u0131l\u0131rken meseleyi iki d\u00fczlemde ele almak gerekir. Bir, do\u011fa ger\u00e7ekli\u011fi, nat\u00fcralizm diyoruz biz buna, resmi odayla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130ki, sanatsal ger\u00e7eklik, modernist okuma, modernizm. Resmi, resmin i\u00e7inde de\u011ferlendirme. Bunlar\u0131n ikisinde \u00e7izgiler fig\u00fcratif oldu\u011fu i\u00e7in at\u0131fta bulunuyor. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc olas\u0131l\u0131kta, art\u0131k buna sanatsal ger\u00e7eklik demeyece\u011fiz, buna nonfig\u00fcratif diyelim istersen. Ger\u00e7eklik diye bir \u015fey yok art\u0131k. \u00c7\u00fcnk\u00fc at\u0131fta bulunma olmay\u0131nca ger\u00e7eklik de olmuyor dolay\u0131s\u0131yla.<\/p>\n B.\u00dc:<\/strong> \u00c7\u00fcnk\u00fc nesnesi yok. O tasvirin, o imgenin nesnesi yok.<\/p>\n H.Y:<\/strong> Ha, nesnesi olmay\u0131nca at\u0131fta bulunmak diye bir \u015fey s\u00f6z konusu de\u011fil. Burada \u00e7izgiler art\u0131k at\u0131fta bulunmuyor, temsil ediyor. \u00c7izgiyi temsil ediyor. Bu \u00e7izgiler neyi temsil ediyor, Herhangi bir \u015feye at\u0131fta bulunmuyorlarsa? Bir \u015fey yap\u0131yorlar ama gene de. Ne yap\u0131yorlar? Temsil g\u00f6revini yerine getiriyorlar. Tabii burada art\u0131k at\u0131fta bulunma meselesi olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re ne sanatsal anlamda ne de nat\u00fcralist anlamda bir ger\u00e7eklikten s\u00f6z etmemiz m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. K\u0131saca b\u00f6yle.<\/p>\n B.\u00dc:<\/strong> Bir edebi eserde ger\u00e7ekli\u011fin nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 incelerken ger\u00e7ek olaylara, ger\u00e7ek do\u011faya uygun bir ger\u00e7ekli\u011fi mi sorgulamal\u0131y\u0131m yoksa sizin dedi\u011finiz gibi sadece metnin i\u00e7indeki ger\u00e7ekli\u011fi mi sorgulamal\u0131y\u0131m. Bunu nesneler ba\u011flam\u0131nda da m\u0131 bu \u015fekilde yapmal\u0131y\u0131m?<\/p>\n H.Y:<\/strong> Kesinlikle \u00f6yle. \u015eiirde, Derrida mesela, \u00f6yle s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n B.\u00dc:<\/strong> Ben \u00f6nce \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcm. E\u011fer ger\u00e7eklik \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yapacaksak ger\u00e7e\u011fe en yak\u0131n edebi t\u00fcrler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak daha do\u011fru olur. R\u00f6portaj hik\u00e2ye gibi\u2026 Ama siz \u015fimdi b\u00f6yle bir \u015feye gerek olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyorsunuz.<\/p>\n H.Y:<\/strong> Kesinlikle hay\u0131r. Kesinlikle do\u011fru de\u011fil bana sorarsan. \u0130ster d\u00fczyaz\u0131da olsun ister resimde olsun, b\u00fct\u00fcn sanat eserlerinde yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015fey metnin i\u00e7inde kalarak okumakt\u0131r.<\/p>\n -Te\u015fekk\u00fcr ederim Hocam.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Edebiyat, daha do\u011frusu sanat ve ger\u00e7eklik…<\/p>\n","protected":false},"author":262,"featured_media":10881,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53,56,59],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10880"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/262"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10880"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10880\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10880"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10880"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10880"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}