<\/p>\n
Ak\u0131l arz eder ve bilgi bildirir.[1]<\/a><\/p>\n Bey ad\u0131 bilig s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle ilgilidir.<\/p>\n Bilginin lam\u0131 giderse beg ad\u0131 kal\u0131r.[2]<\/a><\/p>\n <\/p>\n Kutadgu Bilig\u2019in varl\u0131k tasavvuru i\u00e7inde \u015f\u00fcphesiz en \u00f6nemli kavramlardan birisi bilgidir. \u201cBilgisiz, muhakkak ki, k\u00f6rd\u00fcr; ey g\u00f6zs\u00fcz k\u00f6r, bilgiden hisseni al.<\/em>\u201d[3]<\/a> Bireyden devlete kadar bilgi \u00f6nemsenir. Orhun yaz\u0131tlar\u0131ndan beri bilgili y\u00f6neticiye ehemmiyet verilir ve takdir edilir; \u201cTanr\u0131 bana anlay\u0131\u015f, ak\u0131l ve bilgi verdi ve ben bundan dolay\u0131 her t\u00fcrl\u00fc iyili\u011fi yapma\u011fa muvaffak oldum. Halka faydal\u0131 olmak ve onun y\u00fck\u00fcn\u00fc y\u00fcklenmek hususunda her t\u00fcrl\u00fc iyilik i\u00e7in Tanr\u0131 bana tevfik ihsan etti<\/em>.\u201d[4]<\/a> Bilgi, fayda ve iyilik k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fcn ve devlet anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n bireyden devlete kadar esas\u0131ndaki kavramlar. Bu c\u00fcmleden olarak Kutadgu Bilig\u2019de, fertten devlet y\u00f6neticisine kadar her a\u015famada bilgi, merkez\u00ee bir kavramd\u0131r. Ak\u0131l ve bilgi bu manada T\u00fcrk hayat\u0131n\u0131n temel \u00f6gelerindendir, demek de bu siyakta yanl\u0131\u015f olmayacakt\u0131r. Burada modernist bir bak\u0131\u015fla zamane ak\u0131l ve bilgi kavram\u0131 \u00f6tesinde akl\u0131n bir imk\u00e2n olarak bilgi ile birle\u015ferek hayata de\u011fer katmas\u0131, insani varolu\u015fun bu temel esas\u0131 felsefi \u00f6z\u00fcyle T\u00fcrk hayat\u0131nda yerini bulmu\u015ftur. Gayesi ise fayda ve iyilik olan bu ak\u0131l ve bilgi bilfiil ger\u00e7eklik olarak zaman\u0131 a\u015far bir mahiyette dikkate dokunmaktad\u0131r. \u0130\u015fte kut sahibi olmak da bununla s\u00f6z konusu ise kutlu bir \u015fey haline d\u00f6n\u00fc\u015fmektedir. \u201c\u0130nsanlar\u0131 iyi se\u00e7ebilmek i\u00e7in ak\u0131ll\u0131 olmak ve i\u015fini iyi ba\u015farabilmek i\u00e7in de bilgili olmak laz\u0131md\u0131r<\/em>.\u201d[5]<\/a><\/p>\n Bilginin Kutadgu Bilig\u2019de yerini tespit etme noktas\u0131nda \u00f6ncelikle bilgiden anla\u015f\u0131lan nedir onu tespite \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m: \u201cBilgi<\/em><\/strong> kimya gibidir, e\u015fya onun etraf\u0131nda toplan\u0131r; ak\u0131l onun saray\u0131d\u0131r, i\u00e7inde e\u015fya y\u0131\u011f\u0131l\u0131r. Misk ve bilgi birbirine benzer; insan bunlar\u0131 yan\u0131nda gizli tutamaz. Miski gizlersen, kokusundan belli olur; bilgiyi saklarsan, dili ayarlamas\u0131ndan belli olur. Bilgi hi\u00e7 bir zaman fakirli\u011fi d\u00fc\u015fmeyen bir servettir; h\u0131rs\u0131z ve doland\u0131r\u0131c\u0131n\u0131n ona eli eri\u015femez ve alamaz. Bilgi ve ak\u0131l insan i\u00e7in bir k\u00f6stektir; k\u00f6stekli olan, yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z \u015feylere pek gitmez. \u0130nsan \u00e7ok sevdi\u011fi at\u0131n\u0131 k\u00f6stekli tutar; l\u00fczumlu at\u0131n\u0131 muhafaza alt\u0131na al\u0131r. K\u00f6stekli olan ka\u00e7amaz, istenildi\u011fi kadar y\u00fcr\u00fcr; buka\u011f\u0131l\u0131 olan uzakla\u015famaz, istenilen yere kadar gider. Ak\u0131l senin i\u00e7in iyi ve yeminli bir dosttur; bilgi senin i\u00e7in \u00e7ok merhametli bir karde\u015ftir<\/em>.\u201d[6]<\/a> Ak\u0131l saray\u0131nda e\u015fyan\u0131n etraf\u0131ndan topland\u0131\u011f\u0131 bir imk\u00e2n olarak bilgi misk gibidir. Akl\u0131 bir dost, bilgiyi merhametli karde\u015f g\u00f6ren bir k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131 ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc bu \u00e7er\u00e7evede kurmu\u015ftur.<\/p>\n Bu siyakta ak\u0131l Kutadgu Bilig \u00e7er\u00e7evesinden nas\u0131l a\u00e7\u0131lan\u0131r: \u201cAk\u0131l<\/em><\/strong> insan i\u00e7in aziz ve k\u0131ymetli bir \u015feydir-dedi- Akl\u0131n yeri \u00fcstte, beyindedir; k\u0131ymetli bir \u015fey oldu\u011fu i\u00e7in, onun yeri ba\u015ftad\u0131r. Ak\u0131l insan i\u00e7in, \u015f\u00fcphesiz, bir k\u00f6stektir; hareketi do\u011fru ve i\u015fi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcd\u00fcr.\u00a0 Merhametli Tanr\u0131 se\u00e7mi\u015f oldu\u011fu kulunun hareketini ve dilini ak\u0131l ile k\u00f6steklemi\u015ftir. Ak\u0131ls\u0131z \u00f6l\u00fcd\u00fcr, ak\u0131ll\u0131 ise, diridir; ak\u0131l insanlar\u0131 bu \u015fekilde birbirinden ay\u0131rt eder. \u0130nsan, gece gibi, karanl\u0131k bir evdir; ak\u0131l, bir me\u015f\u2019ale gibi, onu ayd\u0131nlat\u0131r. Her t\u00fcrl\u00fc iyilik ak\u0131ldan gelir; insan bilgi ile b\u00fcy\u00fcr ve temay\u00fcz eder. \u0130nsan-o\u011flu bu ikisi ile y\u00fckselmi\u015ftir; o do\u011fruluk yolunda bu iki \u015fey ile muvaffak olur. \u0130nsan hayvandan bilgisi ile ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r; bilgiden daha b\u00fcy\u00fck ba\u015fka ne vard\u0131r. Akim buna benzer bir s\u00f6z\u00fc vard\u0131r; ak\u0131l yerinde kullan\u0131l\u0131rsa, faydas\u0131 \u00e7oktur. \u0130nsan\u0131 hayvandan ay\u0131ran \u015fey bilgidir; insan-o\u011flu bilgi ile hakim vaziyete ge\u00e7mi\u015ftir. Y\u00fcr\u00fc, hayvan olma; ak\u0131ll\u0131 ol ve bilgi \u00f6\u011fren; bilgi ile s\u00f6yle, s\u00f6z\u00fcn muteber olsun<\/em>.\u201d[7]<\/a> \u201cAk\u0131l karanl\u0131k gecede bir me\u015f\u2019ale gibidir; bilgi seni ayd\u0131nlatan bir \u0131\u015f\u0131kt\u0131r \u0130nsan ak\u0131l ile y\u00fckselir, bilgi ile b\u00fcy\u00fcr; bu ikisi ile insan itibar g\u00f6r\u00fcr. Ak\u0131l olursa, insan olsa-olsa as\u0131l insan olur; bilgi olursa, insan yapsa yapsa beylik yapar<\/em>.\u201d[8]<\/a> \u00a0Do\u011fru hareket ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc i\u015f i\u00e7in ak\u0131l esast\u0131r. \u0130nsan\u0131n gecesi ak\u0131lla ayd\u0131nlan\u0131r, bilgi ile b\u00fcy\u00fcr, do\u011fruluk bu yolda ger\u00e7ekle\u015fir. \u0130nsan\u0131 hayvandan ay\u0131ran yani biyolojik bir canl\u0131 olman\u0131n \u00f6tesine ta\u015f\u0131yan bilgidir. H\u00fclasa insan varolu\u015fu kendi hakikatini ak\u0131l ve bilgi ile bulur. \u201cBilginin<\/em><\/strong> k\u0131ymetini bilgili bilir, akla<\/em><\/strong> h\u00fcrmet bilgiden gelir. Bilginin k\u0131ymetini deli nereden bilecek; bilgiyi, nerede bulursa, bilgili al\u0131r.\u201d[9]<\/a> \u201cBilgilinin s\u00f6z\u00fc toprak i\u00e7in su gibidir; su verilince, yerden nimet \u00e7\u0131kar. Bilgili insan\u0131n s\u00f6z\u00fc eksilmez; akan duru p\u0131nar\u0131n suyu kesilmez. \u00c2limler sulak yerlere benzerler; nereye ayak vururlarsa, oradan su \u00e7\u0131kar. Bilgisiz insan\u0131n g\u00f6nl\u00fc kumsal gibidir; nehir aksa, dolmaz; orada ot ve yem bitmez<\/em>.\u201d[10]<\/a> \u00c2limler sulak yerlere benzerler, ayaklar\u0131n\u0131n dokundu\u011fu yerden su \u00e7\u0131kar. Bilgisiz ise kumsal gibidir, su nehir olup aksa fayda sa\u011flamaz. Bu metaforlar \u00fczerinden bilgi ile insan\u0131n irtibat\u0131 ortaya konulur. \u201cB\u00fct\u00fcn iyilikler bilginin faydas\u0131d\u0131r<\/em><\/strong>; bilgi ile g\u00f6\u011fe dahi yol bulunur. Sen her s\u00f6z\u00fcn\u00fc bilgi ile s\u00f6yle; her kesin bilgi ile b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu bil, S\u00f6z kara yere mavi g\u00f6kten indi; insan kendisine s\u00f6z\u00fc ile de\u011fer verdirdi, insan g\u00f6nl\u00fc dibi olmayan bir deniz gibidir; bilgi onun dibinde yatan inciye benzer, insan inciyi denizden \u00e7\u0131karmad\u0131k\u00e7a, o, ister inci olsun – ister \u00e7ak\u0131l ta\u015f\u0131, fark etmez, Kara toprak alt\u0131ndaki alt\u0131n ta\u015ftan farks\u0131zd\u0131r; oradan \u00e7\u0131k\u0131nca, beylerin ba\u015f\u0131nda tu\u011f tokas\u0131 olur<\/em>.\u201d[11]<\/a> \u201cHer i\u015fte \u00f6nceden bilgi edinmek faydal\u0131d\u0131r; bilgi sonraya b\u0131rak\u0131l\u0131rsa, insan i\u015finde muvaffak olamaz.<\/em>\u201d[12]<\/a> \u201c\u0130\u015f bilirse, bilgili ve ak\u0131ll\u0131 insan bilir; i\u015f yaparsa, bilgili ve ak\u0131ll\u0131 insan yapar. Bu ger\u00e7ekten \u015funa benzer; ey merd kahraman bunu dinle. B\u00fct\u00fcn kor d\u00fc\u011f\u00fcmler bilgi ile \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr; bilgi bil, anlay\u0131\u015fl\u0131 ol, ak\u0131l ile ya\u015fa. Bilgi ile i\u015f g\u00f6r, s\u00f6z\u00fcn do\u011fru olsun; \u00f6\u011frenmekte devam et, bu g\u00fcn\u00fc bo\u015f ge\u00e7irme. Bilgili insan fani olana g\u00f6n\u00fcl vermez; ak\u0131ll\u0131 ve a\u011f\u0131r-ba\u015fl\u0131 insan gelecek olana haz\u0131rlan\u0131r. \u00d6l\u00fcm\u00fc bilen insan d\u00fcnya saadetine kap\u0131lmaz; \u00f6leni g\u00f6ren insan da uzun m\u00fcddet avunmaz.<\/em>\u201d[13]<\/a><\/p>\n Akl\u0131n ayd\u0131nlatmas\u0131 ve bilginin b\u00fcy\u00fctmesi i\u00e7in insan\u0131n e\u011fitimi fevkalade \u00f6nemlidir. \u0130nsan\u0131m\u0131z\u0131 bu nazarla ciddiye al\u0131yor muyuz? Kutadgu Bilig buradan gelece\u011fimize toplum ve devlet olarak ak\u0131l ve bilgiye yerinden bakmam\u0131z\u0131 \u00f6\u011fretmiyorsa \u00fczerine konu\u015fmak bo\u015fad\u0131r. \u015eimdi bu genel \u00e7er\u00e7eve \u00fczerinden bilginin insan ile olan irtibat\u0131na Kutadgu Bilig \u00fczerinden bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n \u0130nsan ve Bilgi<\/strong><\/p>\n \u201cBilgisiz insan, \u015f\u00fcphesiz, k\u00f6rd\u00fcr; ey bilgisiz, y\u00fcr\u00fc; bilgiden nasip al.<\/em>\u201d[14]<\/a> \u201cBilgi sahibi insanlar pek azd\u0131r; bilgisiz ise, \u00e7oktur; bil ki, anlay\u0131\u015fs\u0131z insanlar \u00e7ok; anlay\u0131\u015fl\u0131lar ise, nadirdir, Bilgisiz bilgiliye daima d\u00fc\u015fman olmu\u015ftur; bilgisiz bilgili ile her zaman m\u00fccadele halindedir, \u0130nsandan insana \u00e7ok fark vard\u0131r; bu fark bilgiden ileri gelir, s\u00f6z\u00fcm buna dairdir.<\/em>\u201d[15]<\/a> Burada k\u00f6rl\u00fck metaforu ile bilgisi ile bilgilinin m\u00fccadelesi tespiti \u00fczerinden hayata dair bir \u00e7er\u00e7eve \u00e7izilir. Ak\u0131l me\u015falesini kullan\u0131p bilgi ile ayd\u0131nlanmayan i\u00e7in k\u00f6rl\u00fck vakidir, bilgisiz k\u00f6rlerin bilgililere tasallutu ise bir toplumun b\u00fcy\u00fck krizlerinden biridir. Bu d\u00fcn b\u00f6yleyken bug\u00fcn nas\u0131ld\u0131r? \u201c\u00c7ok dinlemeli, fakat s\u00f6z\u00fc birer-birer s\u00f6ylemeli; bilgili h\u00e2kim bana b\u00f6yle dedi. \u00c7ok s\u00f6ylemekle insan alim olmaz; \u00e7ok dinlemekle alim ba\u015f-k\u00f6seyi bulur.\u00a0 \u0130nsan, dilsiz de olsa, bilgili olabilir; fakat sa\u011f\u0131r olursa, bilgiyi elde edemez<\/em>.\u201d[16]<\/a> Bilgi edinmenin bilgi\u00e7 ile fark\u0131 burada ortaya konulur. \u00c7ok dinlemek, \u00f6\u011frenmek bilgi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n Peki, bu insan nas\u0131l bir insand\u0131r? \u201cAk\u0131ll\u0131 insanlar iyi ad isterler; bilgili insanlar itimada lay\u0131k olurlar, Ak\u0131ll\u0131 insandan \u0130nsanl\u0131k gelir; bilgili kimse insanlar\u0131n insan\u0131 olur,\u00a0 Ak\u0131ll\u0131 insan ne der, dinle; insanlar\u0131n ba\u015f\u0131 ak\u0131ll\u0131 insand\u0131r, Ak\u0131ll\u0131, vefal\u0131 kimse insanlar\u0131n asilidir; o ba\u015fkalar\u0131 i\u00e7in her vakit kendisini feda edebilir.[17]<\/strong><\/a> \u0130nsan dedi\u011fin bilgili ve ak\u0131ll\u0131 insand\u0131r; onun d\u0131\u015f\u0131ndakilerin hepsi de hayvan gibidir.\u201d[18]<\/strong><\/a>\u00a0 \u201cBu d\u00fcnyada ak\u0131ll\u0131 insan\u0131n elini uzat\u0131p, alaca\u011f\u0131 \u015fey azd\u0131r; bilgilinin i\u015ftiha ile yiyece\u011fi nimet de azd\u0131r. Bilgisiz i\u00e7in bu d\u00fcnya cennettir; o huzur i\u00e7inde avunur ve hi\u00e7 bir \u015feye ihtiya\u00e7 hissetmeden ya\u015far. \u201cAk\u0131ll\u0131 insan i\u00e7in d\u00fcnya dikenler ile doludur; yere bas\u0131nca, aya\u011f\u0131na batar, dikkat etmek laz\u0131md\u0131r. Bilgili insan i\u00e7in d\u00fcnya zehir ile doludur; bundan dolay\u0131 o yemek yemez, g\u00fc\u00e7ten-kuvvetten kesilir.<\/em>\u201d[19]<\/a> Ak\u0131l ve bilgi Kutadgu Bilig\u2019de esas kavramlardan olan, insanl\u0131k i\u00e7in olmas\u0131 zaruri iki zemin olarak g\u00f6sterilir. \u00d6te yandan ak\u0131ll\u0131 ve bilgili insanlar\u0131n kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131 muhtemel s\u0131k\u0131nt\u0131lara da burada ima vard\u0131r.<\/p>\n Kutadgu Bilig m\u00fcellifi bu meyanda bilgi meselesine insan ile ba\u015flar. \u0130\u015fte burada bir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn ve medeniyetin insan tasavvurunu bilgi ve ak\u0131l \u00e7er\u00e7evesinde \u015fu \u015fekilde buluruz: \u201cBundan sonra imdi insandan bahsettim; onun de\u011feri bilgi, ak\u0131l ve anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r.\u201d[20]<\/strong><\/a> \u201cTanr\u0131 insan\u0131 yaratt\u0131, se\u00e7erek y\u00fckseltti; ona fazilet, bilgi, ak\u0131l ve anlay\u0131\u015f verdi\u2026 Ona bilgi verdi ve insan bug\u00fcn y\u00fckseldi; ona anlay\u0131\u015f verdi ve b\u00f6ylece d\u00fc\u011f\u00fcmler \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc\u2026 Tanr\u0131 kime anlay\u0131\u015f, ak\u0131l ve bilgi verirse, o pek \u00e7ok iyiliklere elini uzat\u0131r.\u201d[21]<\/strong><\/a> Varl\u0131k i\u00e7inde insan de\u011ferini ve yerini fazilet, bilgi, ak\u0131l ve anlay\u0131\u015f ile buluyor. Tanr\u0131 insan\u0131 yarat\u0131p y\u00fckseltirken bilgi merkezi bir kavram olarak insan tasavvurundan yerini al\u0131yor. \u0130nsan\u0131 \u00fcst\u00fcn k\u0131lan Kutadgu Bilig tasavvurunda bilgi ve anlay\u0131\u015ft\u0131r: \u201cBilgiyi b\u00fcy\u00fck ve anlay\u0131\u015f\u0131 ulu bil; se\u00e7kin kulu bu iki \u015fey y\u00fckseltir.[22]<\/strong><\/a> Buna \u015fahit olarak, i\u015fte \u015fu s\u00f6z geldi; bu s\u00f6z\u00fc i\u015fit ve bu hususta s\u00f6z\u00fcn\u00fc kes.[23]<\/strong><\/a> Anlay\u0131\u015f nerede olursa, oras\u0131 ululuk kazan\u0131r; bilgi kimde olursa, o b\u00fcy\u00fckl\u00fck bulur.[24]<\/strong><\/a> Anlay\u0131\u015fl\u0131 olan anlar, bilgili olan bilir; bilen ve anlayan her vakit dile\u011fine eri\u015fir<\/em>.[25]<\/a> \u0130nsan\u0131 Tanr\u0131 yarat\u0131\u011f\u0131 bir kul olarak g\u00f6ren ve onun edilgen bir nesne oldu\u011funu varsayan bak\u0131\u015fa kar\u015f\u0131n kulu de\u011ferli k\u0131lan\u0131n soyut bir kabul ve ba\u011fl\u0131l\u0131ktan \u00f6te bilgi ve anlay\u0131\u015f oldu\u011funu s\u00f6yleyen bu insan tasavvuru zaman\u0131n\u0131n \u00f6tesinde ve gelece\u011fimizde duran bir yakla\u015f\u0131m ta\u015f\u0131m\u0131yor mu?<\/p>\n Kelam insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck delillerindendir. \u00a0Dil, insan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ak\u0131l ve bilginin hayata aksetti\u011fi ana imk\u00e2n\u0131m\u0131zd\u0131r: \u201cBilgili bilgisini dili<\/strong> ile meydana \u00e7\u0131karmazsa, y\u0131llarca yatsa bile, onun bilgisi muhitini ayd\u0131nlatmaz. \u00a0Anlay\u0131\u015f ve bilgi \u00e7ok iyi \u015feydir; e\u011fer bulursan, onlar\u0131 kullan ve u\u00e7up g\u00f6\u011fe \u00e7\u0131k.\u201d[26]<\/strong><\/a>\u00a0 \u201cAnlay\u0131\u015f ve bilgiye terc\u00fcman olan dildir; insan\u0131 ayd\u0131nlatan fasih dilin k\u0131ymetini bil. \u0130nsan\u0131 dil k\u0131ymetlendirir ve insan onunla saadet bulur; insan\u0131 dil k\u0131ymetten d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr ve insan\u0131n dili y\u00fcz\u00fcnden ba\u015f\u0131 gider. Dil arsland\u0131r, bak, e\u015fikte yatar; ey ev sahibi, dikkat et, senin ba\u015f\u0131n\u0131 yer. \u00a0Dilinden eziyet \u00e7eken adam ne der, dinle; bu s\u00f6ze g\u00f6re hareket et, onu daima hat\u0131rda bulundur. Bana dilim pek \u00e7ok eziyet \u00e7ektiriyor; ba\u015f\u0131m\u0131 kesmesinler de ben dilimi keseyim. S\u00f6z\u00fcne dikkat et, ba\u015f\u0131n gitmesin; dilini tut, di\u015fin k\u0131r\u0131lmas\u0131n. Bilgili dil i\u00e7in \u00f6zl\u00fc bir s\u00f6z s\u00f6yledi; ey dil sahibi, ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6zet<\/em>.\u201d[27]<\/a><\/p>\n \u201cD\u00fcnyada bilgiden daha aziz ne var; bilgisiz oldu\u011funun s\u00f6ylenmesi, insan i\u00e7in a\u011f\u0131r bir hakarettir. Bilgili ve d\u00fcnyada tecr\u00fcbe ile \u00f6mr\u00fcn\u00fc ge\u00e7irmi\u015f olan insan ne der dinle. Bilgisiz ba\u015f-k\u00f6\u015fede yer bulursa, ba\u015f-k\u00f6\u015fe- e\u015fik ve e\u015fik- ba\u015f-k\u00f6\u015fe say\u0131l\u0131r. E\u011fer bir \u00e2lime e\u015fikte bir yer isabet ederse, o e\u015fik ba\u015f-k\u00f6\u015feden daha iyi ve y\u00fcksek olur. B\u00fct\u00fcn bu sayg\u0131 bilgi i\u00e7indir; d\u00fcnyada yeri ister ba\u015f-k\u00f6\u015fe, ister e\u015fik olsun. Bak, iki t\u00fcrl\u00fc as\u0131l insan vard\u0131r: biri- bey, biri- \u00e2lim; bunlar insanlar\u0131n ba\u015f\u0131d\u0131r. Bunlardan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hepsini hayvan s\u00fcr\u00fcs\u00fc say; hangi taraf\u0131 istersen o taraf\u0131 tut. Sen \u015fimdi hangisisin, bana bunu ac\u0131k s\u00f6yle; bu ikisinden biri ol, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcden ka\u00e7. Biri eline k\u0131l\u0131\u00e7 ald\u0131, halk\u0131 itaat alt\u0131nda tutar; biri eline kalem ald\u0131, do\u011fru yolu bulup-g\u00f6sterir. \u0130yi nizam onlardan kalageldi; bu bir mirast\u0131r; kimin eline ge\u00e7erse, onu y\u00fckseltir.<\/em>\u201d[28]<\/a> K\u0131l\u0131\u00e7 ve kalem d\u00fcnyada insanl\u0131k nizam\u0131n\u0131n iki arac\u0131 ise bey ve \u00e2lim bunun esas \u00f6zneleri olurlar. \u0130\u015fte buradan s\u00f6z bizi bey ve bilgi aras\u0131ndaki ili\u015fkiye getirir.<\/p>\n Bilgi-Bey ve Nizam-Devlet<\/strong><\/p>\n Kutadgu Bilig bireyden devlete insan\u0131n kut ile ya\u015famas\u0131n\u0131n temel kavramlar\u0131 ve ilkelerini tespit eder: \u201cBilgili insan bilgi verir ve \u015f\u00f6yle der: Bey iyi ve do\u011fru olursa, halk zenginle\u015fir<\/em>.\u201d[29]<\/a> Bu bilgi ile bey birle\u015fir ki eser de Yusuf Has Hacib, bilgi ile bey aras\u0131nda ilgiyi g\u00f6stererek yolu a\u00e7ar: \u201cEy memleketin ba\u015f\u0131, ey iktidar sahibi, sen her i\u015fte \u00f6nce bilgiyi tatbik et. Her t\u00fcrl\u00fc i\u015fi bilgi ile i\u015fle; her g\u00fczel i\u015f bilgi ile meydana gelir.<\/em>\u201d[30]<\/a><\/p>\n \u0130nsan tasavvuru \u00fczerinden y\u00fckselen d\u00fczen ve devlet tasavvuru da bilgi merkezli olarak geli\u015fir. \u201cD\u00fcnyay\u0131 elinde tutan, onu anlay\u0131\u015f ile tuttu; halka h\u00fckmeden, bu i\u015fi bilgi ile yapt\u0131.[31]<\/strong><\/a> Adem\u2019in d\u00fcnyaya indi\u011finden beri iyi nizam daima anlay\u0131\u015fl\u0131 insanlar taraf\u0131ndan vaz\u2018edilegelmi\u015ftir.[32]<\/strong><\/a> Hangi \u00e7a\u011fda olursa-olsun, bug\u00fcne kadar daha y\u00fcksek yer daima bilgiliye k\u0131smet olmu\u015ftur.[33]<\/strong><\/a> \u0130nsanlar\u0131n k\u00f6t\u00fcs\u00fc anlay\u0131\u015f yolu ile as\u0131l\u0131r; halk aras\u0131nda \u00e7\u0131kan fitne bilgi ile bast\u0131r\u0131l\u0131r.[34]<\/strong><\/a> D\u00fcnyay\u0131 elde tutmak i\u00e7in, insan\u0131n anlay\u0131\u015fl\u0131 olmas\u0131 ve halk\u0131 itaat alt\u0131na almak i\u00e7in de, bilgili bulunmas\u0131 elzemdir.[35]<\/strong><\/a> Y\u00f6netmek i\u00e7in bilgi esast\u0131r. \u201cBunlardan hangileri bilgiyi buldu ise, onlar zamaneye ve d\u00fcnyaya h\u00e2kim olmu\u015flard\u0131r. D\u00fcnya beylerinden hangileri bilgili olmu\u015f ise, iyi nizam koyanlar ve iyilikte ileri gelenler onlar olmu\u015ftur. Bug\u00fcn de kimler iyilik ile \u015f\u00f6hret kazanm\u0131\u015flarsa, iyilerin ba\u015f\u0131nda en \u00f6nce onlar gelir. Kim hakim ve bilgili bir bey olmu\u015f ise, o bilgili insanlar\u0131 kendisine yakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. O eline ald\u0131\u011f\u0131 her i\u015fi dikkatle yapm\u0131\u015f ve bilginin g\u00f6sterdi\u011fi yolda y\u00fcr\u00fcyerek, halk\u0131 idare etmi\u015ftir. Memleketini tanzim etmi\u015f ve halk\u0131 zengin olmu\u015f; halk\u0131n zenginli\u011fini kendisine kalkan yapm\u0131\u015ft\u0131r<\/em>.\u201d[36]<\/a><\/p>\n Ak\u0131l ve bilgi tasavvuru \u00fczerinden bey ve devlet tasavvuru da geli\u015fir: \u201cKimde ak\u0131l varsa, o as\u0131l insan olur; kimde bilgi varsa, o beylik bulur. \u0130nsan-o\u011flu kara yer \u00fczerine elini uzatt\u0131, her \u015feye bilgisi ile n\u00fcfuz etti. Ak\u0131l ile insan as\u0131l insan ad\u0131n\u0131 al\u0131r; bilgi ile beyler memleket i\u015fini tanzim eder. Binlerce fazilet ve bir\u00e7ok alk\u0131\u015flanan i\u015fler ak\u0131l ile yap\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6\u011f\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/em>\u201d[37]<\/a> \u201c\u00d6\u011fd\u00fclmi\u015f cevap verdi:-Ey devletli h\u00fck\u00fcmdar, bu faziletin bir ad\u0131 da bilgi ve ak\u0131ld\u0131r. \u0130nsan bilgisiz do\u011far ve ya\u015fad\u0131k\u00e7a-\u00f6\u011frenir; bilgi sahibi olunca, her i\u015finde muvaffak olur. Anadan do\u011fan bilgisiz do\u011far, bilgi \u00f6\u011frenir ve b\u00f6ylelikle itibar kazan\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmakla elde edilemeyen \u015fey ak\u0131ld\u0131r; Tanr\u0131 onu insan\u0131n hamuruna katar. \u0130nsan ak\u0131ldan ba\u015fka b\u00fct\u00fcn faziletleri \u00f6\u011frenir ve b\u00f6ylece bilgisi geli\u015fir.<\/em>\u201c[38]<\/a> Ak\u0131l ile insan olmak, bilgi ile bey olmak; birisi varl\u0131k di\u011feri varolu\u015f ile alakal\u0131 iki imk\u00e2n\u0131m\u0131z. B\u00f6ylece e\u011fitim yine g\u00fcndeme gelir. Ak\u0131l insan\u0131 insan yapan tabii \u00f6zelli\u011fi iken bilgi iradi ve sonradan \u00f6\u011frenilen liyakat ve niteli\u011fi belirleyen hususiyetidir.<\/p>\n \u0130\u015fte devlet memleketi ve milleti bu yolda nizam<\/em><\/strong> i\u00e7inde ya\u015fat\u0131r: \u201cE\u011fer memleket tutulursa, k\u0131l\u0131\u00e7 ile tutulur; e\u011fer memlekete h\u00fck\u00fcm etmek icap ederse, kalem ile edilir<\/strong>. \u0130nsan bilgi ve ak\u0131l<\/strong> ile memleketi tanzim<\/strong> eder; bu \u00fc\u00e7 \u015fey ile insan d\u00fcnyay\u0131 duru bir hale getirir.<\/em>\u201d[39]<\/a> Bey, memleket ve kanunlar\u0131 bilgi ile ele al\u0131r; b\u00fct\u00fcn i\u015fleri ak\u0131l ile g\u00f6r\u00fcr. K\u0131l\u0131\u00e7 memleket zapt eder ve zafer kazan\u0131r; kalem de memleket tanzim eder ve hazine toplar. K\u0131l\u0131\u00e7 kan damlat\u0131rsa, memleket al\u0131r; kalemden m\u00fcrekkep damlarsa alt\u0131n gelir.<\/em><\/strong> Gerek ge\u00e7mi\u015fte, gerek gelecekte bu d\u00fcnyan\u0131n bize verip verece\u011fi bu iki \u015feydir. \u201cEy bey, bu iki \u015fey b\u00fcy\u00fck bir fazilettir; h\u00e2kim h\u00fck\u00fcmdarlar bunu kendilerine d\u00fcstur edinmelidirler. \u015eimdi buna benzer bir s\u00f6z vard\u0131r; ey iyi insan, sen bunu dinle. \u0130nsan\u0131n bilgili olmas\u0131 \u00e7ok iyi bir fazilettir; insan\u0131n k\u0131l\u0131\u00e7 kullanmas\u0131 daha ustun bir fazilettir. G\u00fczel ve iyi bir memleket k\u0131l\u0131\u00e7 ile zapt ve kalem ile tanzim edilir; her kes dilek ve arzusuna kavu\u015fur.<\/em>\u201d[40]<\/a> Nizam ve kanunlar i\u015fte burada ak\u0131l ve bilgi ile s\u00f6z konusu olur. Bunlar\u0131 ortaya koyan m\u00fcellif sonunda T\u00fcrk devletinin de bu esaslar \u00fczerinden y\u00fckseldi\u011fini tespit eder: \u00a0\u201cAk\u0131l s\u00fcs\u00fc – dil, dil s\u00fcs\u00fc – s\u00f6zd\u00fcr; insan\u0131n s\u00fcs\u00fc – y\u00fcz, y\u00fcz\u00fcn s\u00fcs\u00fc – g\u00f6zd\u00fcr. Bu T\u00fcrk beyleri aras\u0131nda ad\u0131 me\u015fhur ve ikbali ayan-beyan olan\u0131 Tonga halk\u0131n se\u00e7kini idi. Ne se\u00e7kin, ne y\u00fcksek, ne yi\u011fit adam idi; zaten \u00e2lemde ferasetli insan bu d\u00fcnyaya h\u00e2kim olur. \u0130ranl\u0131lar ona Efrasiyab derler; bu Efrasiyab ak\u0131nlar sal\u0131p, \u00fclkeler zapt etmi\u015ftir. D\u00fcnyaya h\u00e2kim olmak ve onu idare etmek i\u00e7in<\/strong>, pek \u00e7ok fazilet, ak\u0131l ve bilgi laz\u0131md\u0131r.<\/em>\u201d[41]<\/a> \u0130\u015fte nizam-\u0131 \u00e2lem ve cihan h\u00e2kimiyeti iddias\u0131n\u0131n arkas\u0131ndaki bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 budur. Fertten topluma ve devleti y\u00f6netenlere kadar ak\u0131l ve bilginin bu manada d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir yap\u0131 i\u00e7inde tarihe bakm\u0131\u015f ve orada yer alm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n <\/p>\n Ak\u0131l arz eder ve bilgi…<\/p>\n","protected":false},"author":218,"featured_media":10343,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67,53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10779"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/218"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10779"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10779\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10779"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10779"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10779"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n[1]<\/a> Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, (Haz. Re\u015fit Rahmeti Arat), Ankara, 1974, s. 39.<\/h6>\n
[2]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 148.<\/h6>\n
[3]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 30.<\/h6>\n
[4]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 253.<\/h6>\n
[5]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 34.<\/h6>\n
[6]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 33<\/h6>\n
[7]<\/a> Kutadgu Bilig, s.140<\/h6>\n
[8]<\/a> Kutadgu Bilig, s.32.<\/h6>\n
[9]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 44.<\/h6>\n
[10]<\/a> Kutadgu Bilig, s.81.<\/h6>\n
[11]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 26.<\/h6>\n
[12]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 317.<\/h6>\n
[13]<\/a> Kutadgu Bilig, s.259.<\/h6>\n
[14]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 24.<\/h6>\n
[15]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 26.<\/h6>\n
[16]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 84.<\/h6>\n
[17]<\/a> Kutadgu Bilig, s.212<\/h6>\n
[18]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 232.<\/h6>\n
[19]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 457-458.<\/h6>\n
[20]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 22.<\/h6>\n
[21]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 22.<\/h6>\n
[22]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 153.<\/h6>\n
[23]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 154.<\/h6>\n
[24]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 155.<\/h6>\n
[25]<\/a> Kutadgu Bilig, s.22.<\/h6>\n
[26]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 27.<\/h6>\n
[27]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 23.<\/h6>\n
[28]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 30.<\/h6>\n
[29]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 367.<\/h6>\n
[30]<\/a> Kutadgu Bilig, s.378.<\/h6>\n
[31]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 219.<\/h6>\n
[32]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 220.<\/h6>\n
[33]<\/a> Kutadgu Bilig, s.221.<\/h6>\n
[34]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 27.<\/h6>\n
[35]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 27.<\/h6>\n
[36]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 29.<\/h6>\n
[37]<\/a> Kutadgu Bilig, s.33.<\/h6>\n
[38]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 129.<\/h6>\n
[39]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 99.<\/h6>\n
[40]<\/a> Kutadgu Bilig, s. 201.<\/h6>\n
[41]<\/a> Kutadgu Bilig, s.31.<\/h6>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"