{"id":10515,"date":"2021-01-01T00:00:16","date_gmt":"2020-12-31T22:00:16","guid":{"rendered":"http:\/\/kadrandergi.com.tr\/?p=10515"},"modified":"2021-01-01T00:00:16","modified_gmt":"2020-12-31T22:00:16","slug":"a-yagmur-tunali-ile-iki-gozum-turkce-uzerine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/?p=10515","title":{"rendered":"A. YA\u011eMUR TUNALI ile \u0130K\u0130 G\u00d6Z\u00dcM T\u00dcRK\u00c7E \u00dcZER\u0130NE"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><em>\u201c\u00dclkesini, y\u00fcksek istikl\u00e2lini korumas\u0131n\u0131 bilen T\u00fcrk milleti,<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>dilini de yabanc\u0131 diller boyunduru\u011fundan kurtarmal\u0131d\u0131r.\u201d<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>M.K. ATAT\u00dcRK<\/em><\/p>\n<p><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p>Yahya Kemal\u2019in \u201cAnam\u0131n ak s\u00fct\u00fc kadar saf ve temiz\u201d dedi\u011fi, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ge\u00e7mi\u015fe sahip T\u00fcrk dili zaman \u00e7izgisinde var oldu\u011fu her d\u00f6nemde siyasi, din\u00ee ve co\u011frafi tesirlerin etkisiyle de\u011fi\u015fir, geli\u015fir ve uzun y\u0131llar boyunca d\u00fcnyay\u0131 etkileyen bir dil olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Zaman zaman farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr sahalar\u0131n\u0131n etkisiyle de\u011fi\u015fimlere fazla a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelse de havzas\u0131na ald\u0131\u011f\u0131 kelimeleri kendine mal etmeyi ve krizlerden s\u0131yr\u0131lmay\u0131 ba\u015far\u0131r. Uzun ve dalgal\u0131 ge\u00e7mi\u015fi boyunca T\u00fcrk\u00e7enin kendisine sahip \u00e7\u0131kacak m\u00fcdafileri de eksik olmaz. Bazen h\u00fck\u00fcmdarlar bazen yazar ve \u015fairler dilin i\u00e7ine d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc handikaplar\u0131 mesele h\u00e2line getirir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde dil hassasiyetiyle \u00f6n plana \u00e7\u0131kan isimlerden biri, belki en \u00f6nde geleni, A. Ya\u011fmur Tunal\u0131 televizyonculuk hayat\u0131 boyunca kalemiyle, eliyle, diliyle g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yanl\u0131\u015flar\u0131 s\u00f6ylemekten ve d\u00fczeltmekten geri durmayan bir \u201c<em>okumu\u015f<\/em>\u201d olarak dikkat \u00e7ekmektedir. \u00d6mr\u00fc boyunca i\u00e7inde ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 dil sevgisi ve hassasiyetinin bir sonucu olarak <em>\u0130ki G\u00f6z\u00fcm T\u00fcrk\u00e7e<\/em> kitab\u0131n\u0131 Kubbealt\u0131 Vakf\u0131\u2019na ait H\u00fclbe Yay\u0131nlar\u0131\u2019ndan 2020 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kar\u0131r. \u201cDil Dikkati\u201d, \u201cT\u00fcrk\u00e7e\u2019nin Sesi\u201d ve \u201c\u2019Dilimiz Kimli\u011fimiz\u2019 ise Kimliksizle\u015fiyoruz\u201d ana ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan olu\u015fan kitap hakk\u0131nda kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcm ve s\u00f6yle\u015ftim. Benim i\u00e7in doyurucu ve keyifli bu s\u00f6yle\u015fiyi ayn\u0131 hazz\u0131 ya\u015fayaca\u011f\u0131n\u0131z umuduyla sizlere sunuyorum.<\/p>\n<ul>\n<li>\u00d6ncelikle ithaf\u0131n\u0131zla ba\u015flayal\u0131m. \u201cBu kitap, T\u00fcrk\u00e7enin S\u0131rlar\u0131\u2019ndan elli y\u0131l sonra onun anlay\u0131\u015f\u0131yla ve yol g\u00f6stericili\u011fiyle yaz\u0131ld\u0131. Bu m\u00e2n\u00e2da bir devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n if\u00e2desidir ve o\u2019na ithaf edilmesi, yazar\u0131 i\u00e7in zevkli bir vaz\u00eefeden \u00f6te m\u00e2n\u00e2lar ta\u015f\u0131r.\u201d demi\u015fsiniz. Nedir bu manalar, biraz a\u00e7abilir misiniz?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Sevdiklerimizle an\u0131l\u0131r\u0131z. Kimi veya kimleri, neyi veya neleri seviyorsan\u0131z siz ondans\u0131n\u0131z. Baz\u0131 durumlarda o neyse siz osunuz. Sordu\u011funuz \u201cm\u00e2n\u00e2lar\u201d buradan \u00e7\u0131kar. Nihad Sami Bey, T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn u\u00e7 beylerindendir. \u00c7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Tarih bilir, edebiyat bilir. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn her unsuruyla yak\u0131nd\u0131r. T\u00fcrk\u00e7e\u2019de \u00fcstadd\u0131r. Osmanl\u0131 T\u00fcrk as\u0131rlar\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in gereken Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a\u2019ya yak\u0131n, Frans\u0131zca\u2019ya h\u00e2kimdir. Zer\u00e2fet \u00e2bidesidir. Seven ve sevdiren bir isimdir. Ad\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir k\u00fclt\u00fcre, T\u00fcrkl\u00fc\u011fe gideriz. T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc duymak ve bilmek isteyenin bakaca\u011f\u0131 \u00f6rnek ki\u015filerden biri odur. T\u00fcrk \u00e7ocuklar\u0131 o y\u00fcksek karakteri bilirlerse, aln\u0131 a\u00e7\u0131k, ba\u015f\u0131 dik, hemen her konuda en ileriye ge\u00e7mi\u015f fatih cedlerinin ruhunu duyar. Kendine g\u00fcveni b\u00f6yle bir ruhla beslenir ve duygusu, sevgisi ta\u00e7lan\u0131r.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Kitab\u0131n\u0131zda \u201cToplumun b\u00fct\u00fcn katlar\u0131na yay\u0131lan bir dikkat birli\u011fi okumu\u015fun yanl\u0131\u015fa d\u00fc\u015fmesine engel olur. D\u00fczenleyici ve as\u0131l frenleyici rol, bu dikkattedir.\u201d demi\u015fsiniz. Ba\u015fka bir yerde 1960\u2019lara kadar \u00e7obanlara varas\u0131ya bir dil zevki oldu\u011funu belirtiyorsunuz. Yine bir yerde dilimizin klasik \u015fiirle, klasik sahne hayat\u0131m\u0131zla, \u015fifahi k\u00fclt\u00fcrle i\u015flendi\u011fini; dilin, bizde s\u00f6z\u00fcn de\u011ferinin her zaman y\u00fcksekte tutulmas\u0131yla i\u015flendi\u011fini belirtmi\u015fsiniz. T\u00fcm bu s\u00f6ylediklerinizden toplumun geneline yay\u0131lan y\u00fcksek bir dil zevki oldu\u011fu ve hatta bu dil zevkinin ayd\u0131n kesimi y\u00f6nlendirici etkisi oldu\u011fu anlam\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor. Fakat g\u00fcn\u00fcm\u00fcze bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda k\u0131rsal kesimlerde ya\u015fayan insanlar bir yana \u0130stanbul\u2019un g\u00f6be\u011finde ve bazen k\u00fclt\u00fcr sanat faaliyetlerinin i\u00e7indeki insanlarda dahi dil \u00f6zensizli\u011fi oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Ge\u00e7mi\u015fte yaz\u0131l\u0131 k\u00fclt\u00fcre h\u00e2kim olmasalar bile \u015fifah\u00ee k\u00fclt\u00fcrle saza s\u00f6ze a\u015fina bir toplum yap\u0131s\u0131 vard\u0131. Bug\u00fcnse dilimizde \u201cedebiyat par\u00e7alamak\u201d \u015feklinde yerle\u015fmi\u015f bir deyim bulunmakta. Toplum i\u00e7inde edebiyat ve dille u\u011fra\u015fanlara y\u00f6nelik \u201cbizim k\u00f6y\u00fcn delisi\u201d alg\u0131s\u0131 var. Demek ki yaln\u0131zca bir dil d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden de\u011fil ayn\u0131 zamanda bir alg\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcnden bahsediyoruz. Sizce bu k\u00f6kl\u00fc alg\u0131 de\u011fi\u015fiminin sebepleri nelerdir, bunu dilin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcreciyle ili\u015fkilendirebilir miyiz?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Dedikleriniz cevap gerektirmeyecek cevaplar. Bir ac\u0131 sergileme. Neden b\u00f6yle oldu? Hep sordu\u011fumuz soru budur. Bu sefer dar alandan \u00e7\u0131kal\u0131m. Tarihin u\u00e7suz bucaks\u0131z geni\u015fli\u011finden bakal\u0131m. Milletler d\u00fc\u015fe kalka ilerler. Her zaman zirvede kalamazs\u0131n\u0131z. \u00d6nemli olan nas\u0131l d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz ve d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz durumlardan nas\u0131l kurtuldu\u011funuz veya kurtulaca\u011f\u0131n\u0131z veya kurtulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131zd\u0131r. B\u00fcy\u00fck milletler d\u00fc\u015fseler de kalkarlar. Biz \u00e7ok d\u00fc\u015ft\u00fck ve kalkmay\u0131 bildik. Baz\u0131 kereler hi\u00e7 beklenmedik \u015fekilde yeniden do\u011fu\u015flarla kalkt\u0131k. Ders ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z, almad\u0131\u011f\u0131m\u0131z durumlar ya\u015fad\u0131k. Her d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn getirdi\u011fi bozulmalar, kay\u0131plar olur. Ayr\u0131ca, toplumlar bir yerden ve bir y\u00f6nden bozulmazlar. Y\u0131k\u0131m ba\u015flarsa kolay durdurulamaz. \u00c7\u00f6kmeye ba\u015flayan bir binay\u0131 ayakta tutmak veya aya\u011fa kald\u0131rmak gibi bir imk\u00e2ns\u0131za yak\u0131n \u015feydir. Bir taraf\u0131yla ayakta tutay\u0131m derseniz de ba\u011flant\u0131lar kesilir. Olan budur.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Biz, son b\u00fcy\u00fck tecr\u00fcbede \u2013Osmanl\u0131 T\u00fcrkiyesinde- \u00e7ok yava\u015f giden bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc a\u011f\u0131r h\u00fcz\u00fcnlerle ya\u015fad\u0131k. Utand\u0131k. Bu utan\u00e7la, b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bize ya\u015fad\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 unutma talimat\u0131 verdi. Nesiller boyu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z b\u00f6yle bir yanl\u0131\u015f s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen utanc\u0131n yans\u0131malar\u0131d\u0131r. Bir de b\u00f6yle bakarsak, \u015fimdi hat\u0131rlamaya \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131n anlam\u0131 belirgin hale gelir. Olan bitenden \u015fik\u00e2yete hakk\u0131m\u0131z var. Ama oralarda konaklayacak halimiz yok. Zaman ve imk\u00e2n kayb\u0131d\u0131r. \u015eimdi bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in davranmak laz\u0131md\u0131r. Evet unuttuklar\u0131m\u0131z\u0131 hat\u0131rlayacak ve yeni hayata yeni \u015fekliyle kataca\u011f\u0131z. B\u00f6yle geni\u015f a\u00e7\u0131dan ve genel bir cevap vermi\u015f olay\u0131m. Belki di\u011fer sorular\u0131n\u0131zda bunlara dair a\u00e7\u0131l\u0131\u015flar da olacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Kitapta \u201centelekt\u00fcel\u201d ve \u201cayd\u0131n\u201d kelimelerinin yerine \u201cokumu\u015flar\u0131m\u0131z\u201d kelimesini kullan\u0131yorsunuz. Bunun \u00f6zel bir sebebi var m\u0131?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u201cAyd\u0131n\u201d kelimesini m\u00fcnevver kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 kullan\u0131yoruz. \u015eunu g\u00f6r\u00fcyoruz: M\u00fcnevvere ayd\u0131n demeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z zamandan beri bir anlam kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 var. M\u00fcnevver\u2019e de d\u00f6nemiyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc o derece k\u00f6t\u00fcleyerek kovduk ki. Bundan dolay\u0131 Frans\u0131zca entelekt\u00fcel yeniden dilimizde yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131. Yeni kelimelerin b\u00f6yle eskiyi kovan ama manas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yamayanlar\u0131 bat\u0131 dillerindeki kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131na kap\u0131 a\u00e7t\u0131lar.\u00a0 Bu vesileyle s\u00f6yleyeyim: \u0130ki G\u00f6z\u00fcm T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin getirdi\u011fi dikkatlerden biri budur.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Diyece\u011fim o ki, ayd\u0131n kelimesini de kullanmakla beraber, bu kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u201cokumu\u015f\u201d kelimesiyle a\u015fmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm. Daha geni\u015f bir insan toplulu\u011funu ifade ediyor. Bug\u00fcne de uyuyor. Okuyan\u0131m\u0131z \u00e7ok anlayan\u0131m\u0131z pek az. Hepsi okumu\u015f\u2019un i\u00e7inde. D\u00fcnk\u00fc gibi de\u011fil, her okuyan\u0131n m\u00fcnevver olamad\u0131\u011f\u0131 bir devirdeyiz. D\u00fcn\u00fcn e\u011fitim \u00f6\u011fretimi de bug\u00fcnk\u00fc gibi \u201cokuma\u201d de\u011fil. Do\u011fuda, Bat\u0131da \u00f6zel \u00f6\u011fretimden tutun da halk filozoflar\u0131na kadar iyi yeti\u015fmi\u015f insanlar vard\u0131. Okumu\u015f dediklerimizin hepsi ayd\u0131n de\u011fil.\u00a0 Bu manaya iyi oturdu bence. \u00c2zerbaycan\u2019da \u201cayd\u0131n\u201d kelimesi a\u00e7\u0131k, apa\u00e7\u0131k manas\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Bu kullan\u0131\u015fla s\u00f6ylersek ayd\u0131n kelimesi de \u201cayd\u0131n de\u011fil\u201d. Onun i\u00e7in yer yer okumu\u015f kullanmak do\u011fru gibi. Herhangi bir olumsuz anlam\u0131 da yok. Ayd\u0131n gibi y\u00fcceltici g\u00f6r\u00fcnen ama h\u0131rpalanm\u0131\u015f bir taraf\u0131 da yok.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>G\u00fcne\u015f Dil Teorisi\u2019nin ard\u0131ndan devlet eliyle yeni dilin dayat\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn ele\u015ftirilerine yer vermi\u015fsiniz. Gidi\u015fat\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek istemi\u015f fakat ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015f. Devam\u0131nda Yahya Kemal, Faruk Nafiz, Orhan Seyfi, Halit Ziya ve Yakup Kadri\u2019nin isimlerini zikredip hi\u00e7birinin bu gidi\u015fi durduramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. Sayd\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu isimler de K\u00f6pr\u00fcl\u00fc gibi cesurca ifadelerde bulundular m\u0131? Durum kar\u015f\u0131s\u0131ndaki tepkileri ne oldu?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Bu \u00f6nemli ayd\u0131nlar i\u00e7inde en son konu\u015fan K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019d\u00fcr. Di\u011ferleri, Yakup Kadri hari\u00e7, ba\u015ftan itibaren tav\u0131rlar\u0131n\u0131 koymu\u015flard\u0131r. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc\u2019n\u00fcn belki kendince mazereti vard\u0131. Sadece \u00fcniversite hocas\u0131 de\u011fildi, bir \u00e7ok i\u015fle u\u011fra\u015f\u0131yordu ve devlet i\u00e7inde pek \u00e7ok i\u015fte fikri sorulan \u00f6nemli bir \u00f6nc\u00fc konumundayd\u0131. O hizmetlerine engel olur d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, misyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan a\u00e7\u0131ktan kar\u015f\u0131 duramad\u0131. Ancak, 1940\u2019lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda, Bayar ve Menderes\u2019le beraber Chp i\u00e7indeki muhalefet bayra\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131ktan sonra rahat konu\u015fabildi. Do\u011frudur, yanl\u0131\u015ft\u0131r, yarg\u0131lamadan anlat\u0131rsak bu b\u00f6yle. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Bu say\u0131lan isimlerden \u00e7ok \u00f6zel durumda olan\u0131 Yahya Kemal\u2019dir. \u00a0Tavr\u0131 nettir. Ge\u00e7inmek i\u00e7in devlet memurlu\u011funa veya mebuslu\u011fa mahk\u00fbm oldu\u011fu halde, dille ilgili toplant\u0131ya \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda usul\u00fcnce hay\u0131r demi\u015ftir.\u00a0 Hay\u0131r dedi\u011fi ki\u015fi Atat\u00fcrk\u2019t\u00fcr. Pa\u015fa\u2019n\u0131n K\u00f6\u015fk\u2019te sofrada ar\u0131 dili konu\u015fma davetini ileten zata, \u201c<em>Dil konusunda benim bir vehmim var. Pa\u015fa Hazretleri beni mazur g\u00f6rs\u00fcnler.\u201d<\/em> demi\u015ftir. Atat\u00fcrk b\u00fcy\u00fck \u015fairin dedi\u011fini akl\u0131nda tutmu\u015ftur. \u0130ki y\u0131l sonra (1936) \u00d6z T\u00fcrk\u00e7ecilikten vazge\u00e7ince yine sofrada dil bilginlerine \u201c<em>Yahya Kemal\u2019in(\u015eairin) vehmi hepinizi yendi.\u201d<\/em> demi\u015ftir. <\/strong><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>T\u00fcrkl\u00fc\u011fe dayal\u0131 bir mill\u00ee devlet kurmak ve buna uygun bir dil olu\u015fturmak zorundayd\u0131lar, fikir a\u00e7\u0131s\u0131ndan do\u011fru ama uygulamada aksamalar oldu, Ar\u0131 T\u00fcrk\u00e7ecili\u011fi ba\u015flatarak y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011fa zemin haz\u0131rlad\u0131lar, demi\u015fsiniz. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn bu yanl\u0131\u015f\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede fark edip yeni bir hamle yapmak istedi\u011fini ama sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n ve \u00f6mr\u00fcn\u00fcn vefa etmedi\u011fini belirtmi\u015fsiniz. Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn yapmak istedi\u011fi hamle neydi, bu konuda ne t\u00fcr beyanlarda bulundu?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u00d6z T\u00fcrk\u00e7ecilik a\u015f\u0131r\u0131 bir hamleydi. \u00d6z dil olamayaca\u011f\u0131n\u0131, her b\u00fcy\u00fck dilin ba\u015fkalar\u0131ndan kelime ve kavram, yanl\u0131\u015f da olsa kaaide alaca\u011f\u0131n\u0131 bir defa daha anlad\u0131\u011f\u0131nda vazge\u00e7ti. Buradan d\u00f6n\u00fc\u015f de benzer bir a\u015f\u0131r\u0131l\u0131kla oldu. Atat\u00fcrk b\u00fcy\u00fck yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 k\u0131sa yoldan d\u00fczeltmek istiyordu. Bu sefer G\u00fcne\u015f Dil Teorisi\u2019ni g\u00fcndeme getirdi. Bu nazariyeye g\u00f6re, b\u00fct\u00fcn diller T\u00fcrk\u00e7e\u2019den \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fle, her dilin kelimesinin \u015fu veya bu T\u00fcrk\u00e7e kelimeden \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 isbata \u00e7al\u0131\u015fan sahibinin sesi korosu bu i\u015fi de eline y\u00fcz\u00fcne bula\u015ft\u0131rd\u0131, bizi rezil etti. Mesela, onlara g\u00f6re Niagara \u015eelalesi\u2019nin ad\u0131 T\u00fcrk\u00e7e \u201cne yaygara\u201ddan geliyordu. Bu a\u015f\u0131r\u0131l\u0131k, Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra di\u011fer \u00f6zle\u015fmeci a\u015f\u0131r\u0131l\u0131\u011fa d\u00f6nmek isteyen y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011fa zemin haz\u0131rlad\u0131 ve uydurmac\u0131l\u0131k devlet politikas\u0131 haline geldi. \u0130n\u00f6n\u00fc ve bir \u00e7ok siyaset\u00e7i, baz\u0131 ayd\u0131nlar ve halk kendi hayat\u0131nda her zaman makul bir T\u00fcrk\u00e7e kulland\u0131 ama Mill\u00ee E\u011fitim, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle di\u011fer kurumlar ve bas\u0131n o anlay\u0131\u015f\u0131n bask\u0131s\u0131 alt\u0131nda kald\u0131. 1940lar\u0131n b\u00f6yle bir k\u00fclt\u00fcr de\u011fi\u015fmesine yol a\u00e7an dil y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yo\u011fun bir \u015fekilde devam etti. G\u00fcnl\u00fck hayatta ya\u015fayan bir dil hemen terkedilmedi ama dedi\u011fim alanlarda bu y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n egemenli\u011fi epeyce hasar vererek bir \u00e7ok kaleyi fethetti.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Dil alg\u0131s\u0131 ve toplum \u00fczerinden \u00d6dip Kompleksi benzetmesinde bulunmu\u015fsunuz. Bunu okurlar\u0131m\u0131z i\u00e7in bir de burada izah edebilir misiniz?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Dilde ya\u015fanan bu y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n bize hissettirdi\u011fine bakmak laz\u0131m. Neredeyse b\u00fct\u00fcn bir tarihi de\u011fersizle\u015ftiren bir propaganda bombard\u0131man\u0131 ya\u015fand\u0131. Osmanl\u0131ca dedikleri Osmanl\u0131 d\u00f6nemi T\u00fcrk\u00e7esi, T\u00fcrk\u00e7e\u2019den ayr\u0131 bir dil gibi sunuldu. Bu ne demektir pek d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmedi. En az 600 y\u0131l sanki okumu\u015flar, \u00f6nde gelenler, saray ve konaklarda ya\u015fayan \u00fcst tabaka ile halk birbirini anlamazlar \u015feklinde g\u00f6sterildi. Halbuki Padi\u015fah d\u00e2hil, hepsi de g\u00fcnl\u00fck hayatta Divan diliyle veya devletin yaz\u0131\u015fma diliyle de\u011fil, sade bir T\u00fcrk\u00e7e ile konu\u015furlard\u0131. Y\u00fcksek edeb\u00ee dil yaln\u0131z bizde de\u011fil, bu derece olmasa da her millette ayr\u0131\u015fan, \u00f6zel bir dildi. Bunu elbette ele\u015ftirebilirsiniz. Ama biz topa tuttuk. Sonucu d\u00fc\u015f\u00fcnmedik, hala d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyoruz.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Asl\u0131nda, deh\u015fetli bir abartmayla giri\u015filen kar\u015f\u0131tl\u0131kta dil \u00fczerinden koca bir tarih de\u011fersizle\u015ftirildi. Bunu g\u00f6zden ka\u00e7\u0131r\u0131yoruz. Divan edebiyat\u0131 ve devlet yaz\u0131\u015fma dili \u00fczerinden gidilerek giri\u015filen haks\u0131z iddialar babas\u0131n\u0131 reddeden \u00e7ocuk psikolojini do\u011furdu. Bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 travmay\u0131 hala a\u015fabilmi\u015f de\u011filiz. T\u00fcrk \u00e7ocuklar\u0131 T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi k\u0131ra d\u00f6ke konu\u015fuyorlar. Yabanc\u0131 bir dilin herhangi bir kelimesine gelince dikkat kesiliyorlar. Bu abart\u0131l\u0131 durumun neden oldu\u011funu anlamak laz\u0131m. Kendine aid olan ne varsa de\u011fersiz gibi g\u00f6ren nesiller yeti\u015fti. Kendimize g\u00fcveni derinden yaralayan, dile ve tarihe bu ve benzeri bak\u0131\u015flard\u0131.\u00a0 Onun i\u00e7in Freud\u2019\u00fcn \u00d6dip Kompleksi\u2019ni hat\u0131rlatt\u0131m.<\/strong> <strong>Bu bahsi uzun konu\u015fmak laz\u0131m. Kitapta en \u00e7ok tekrar etti\u011fim hususlardan birinin bu oldu\u011fu mutlaka dikkatinizden ka\u00e7mam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nemli bir meseledir.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Sahn-\u0131 Seman medresesinden bu yana \u00fcniversitede e\u011fitim verecek hocalar\u0131n T\u00fcrk\u00e7elerine dikkat edildi\u011fini, T\u00fcrk\u00e7esinde k\u0131r\u0131kl\u0131k olanlar\u0131n \u0130stanbul\u2019da y\u00fckselemedi\u011fini belirtmi\u015fsiniz. Sizce g\u00fcn\u00fcm\u00fczde durum nedir?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Dilleri T\u00fcrk\u00e7e de\u011fildir dedikleri uzun tarih d\u00f6nemlerindeki dil hassasiyetini belirtmek i\u00e7in o \u00f6rne\u011fi verdim. 19. y\u00fczy\u0131la kadar Osmanl\u0131 T\u00fcrkiyesinde temiz \u0130stanbul \u015fivesiyle konu\u015famayanlara \u0130stanbul \u00dcniversitelerinde(Y\u00fcksek medreselerde) hocal\u0131k ettirilmezdi. Bu \u00e7ok bilinmez ve dile getirilmez, \u0130lber Hoca\u2019ya sorun anlats\u0131n. Bir ba\u015fka hususun da fark\u0131na varmak laz\u0131m: Osmanl\u0131 d\u00f6nemini de\u011fersizle\u015ftirenlerin hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir \u00e7o\u011funlu\u011funun T\u00fcrk\u00e7esinde de k\u0131r\u0131kl\u0131k vard\u0131r. <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u015eimdi b\u00f6yle bir dikkat yok. Ekranlara \u00e7\u0131kan hocalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 dinleyemezsiniz. Bu T\u00fcrk\u00e7eyle nas\u0131l profes\u00f6r olduklar\u0131n\u0131 soracak bir makam da yok. Yazarken de konu\u015furken de bozuk bir dil kullananlar\u0131 eski zamanlarda nereye koyarlard\u0131 bilenler s\u00f6ylesin. Hala Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a\u2019dan dilimize girmi\u015f ve kovulmaktan kurtulabilmi\u015f bir kelime g\u00f6r\u00fcnce k\u0131rm\u0131z\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f bo\u011fa gibi olanlar var. Bunlar\u0131n T\u00fcrk\u00e7enin yanl\u0131\u015f kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131, k\u00f6t\u00fc yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131, bozuk s\u00f6yleni\u015fiyle ilgili bir itiraz\u0131n\u0131 g\u00f6remezsiniz. Sadece o kelimelere kar\u015f\u0131 aya\u011fa kalkarlar. T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi istila eden \u0130ngilizce ba\u015fta, bat\u0131 dillerinden kelime ve kavramlara g\u00fcmr\u00fck yoktur. B\u00f6yle bir tezad i\u00e7indeyiz.\u00a0 D\u00fc\u015f\u00fcnceden uzak bu \u00e7at\u0131\u015fma ve kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar sonucunda medyan\u0131n dili de i\u00e7ler ac\u0131t\u0131r h\u00e2le geldi.\u00a0 Binlerce akademisyenin, dilci ve edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n, \u015fu veya bu konuda \u00f6ne \u00e7\u0131kanlar\u0131m\u0131z\u0131n, okumu\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6yle bir bozgundan devaml\u0131 bir \u015fik\u00e2yetlerini duydunuz mu?\u00a0 B\u00f6yle bir dikkatle konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fcn\u00fcz m\u00fc? <\/strong><\/p>\n<p><strong>Y\u0131k\u0131m\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr ve apa\u00e7\u0131kt\u0131r. Buradan d\u00f6nece\u011fiz, \u00e7\u0131kmaz yoldur. D\u00f6nece\u011fiz de dil zevk\u0131ni nas\u0131l uyand\u0131raca\u011f\u0131z, d\u00fc\u015f\u00fcnece\u011fimiz budur.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Dil hocalar\u0131na y\u00f6nelik de ele\u015ftirileriniz var. Dili dondurduklar\u0131n\u0131 ve hayat eseri b\u0131rakmad\u0131klar\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z. 1970\u2019lerden sonra gramercili\u011fin dilin kendisi gibi kabul edilerek sadece akademisyenlerin konu\u015ftu\u011fu bir alan h\u00e2line geldi\u011fini belirtmi\u015fsiniz. Bunu dilin uzman s\u0131n\u0131fa emanet edilerek yazarlar taraf\u0131ndan bir sorumluluktan kurtulma h\u00fcviyetine b\u00fcr\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc \u015feklinde de okuyabilir miyiz?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Dilcilerimiz,\u00a0 \u00e7ok g\u00fczel \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Cidd\u00ee bir k\u00fct\u00fcphane olu\u015fturdular. Yap\u0131lacaklar belki yapt\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fczlerce kat\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00e7e\u2019nin ve T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn tarih i\u00e7indeki durumu, yapt\u0131klar\u0131, yazd\u0131klar\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcncesi, de\u011fi\u015fmeleri, geli\u015fmeleri neredeyse b\u00e2kir bir alan gibi duruyor. Yap\u0131lacak \u00e7ok i\u015f var.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Benim dedi\u011fim, onlar\u0131n dilin ya\u015fayan taraf\u0131yla, as\u0131l dille ilgilerindeki s\u0131k\u0131nt\u0131. Dili bir m\u00fcze malzemesi gibi ele al\u0131yorlar. Unsurlar\u0131na ay\u0131rarak, d\u00f6nemlere ay\u0131rarak, kendilerince bir laboratuarda inceliyor ve vard\u0131klar\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 duyuruyorlar. Genel okuyucuya, okumu\u015fa de\u011fil ilim erbab\u0131na hitap eder \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar. Kendi aralar\u0131nda, \u00f6zel bir alan olu\u015fturuyorlar. Buna itiraz\u0131m\u0131z olamaz. \u0130lim de sanat gibi \u00f6zel bir dil ve dikkat kullan\u0131r. Usul\u00fcne uyulur. \u0130steyen de o alana girip faydalanabilir. Yaln\u0131z, dilin b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ilgili olanlar\u0131 pek az olmas\u0131 i\u015fimizi zorla\u015ft\u0131r\u0131yor. Dilin bug\u00fcn\u00fc bu haldeyken sanki hi\u00e7 problem yokmu\u015f gibi davran\u0131lamaz. Dilci ve edebiyat\u00e7\u0131lar hele hi\u00e7 davranamaz. Hadi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle de demeyeyim, d\u00fcn ve bug\u00fcn ya\u015fat\u0131lan-ya\u015fayan haline, yaz\u0131lana-konu\u015fulana, sesine, zevkine varan dilcilerimiz pek az.\u00a0 Bu dedi\u011fimi anlamak i\u00e7in isterseniz \u00fcniversitelerin ilgili b\u00f6l\u00fcmlerine, isterseniz TDK\u2019na bak\u0131n\u0131z. TDK\u2019nda se\u00e7ilmi\u015f 40 akademisyen dile nas\u0131l bak\u0131yor, ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor, ne yap\u0131yor,\u00a0 bak\u0131n, dedi\u011fimi anlars\u0131n\u0131z. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Di\u011fer taraftan, dil,\u00a0 \u015fair ve yazarlara, dilcilere, \u00f6\u011fretmenlere b\u0131rak\u0131lamaz. Dil b\u00fct\u00fcn bir milletindir. Herkesin dil derdi olmal\u0131d\u0131r. Bunu sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z noktada kimse dille geli\u015fi g\u00fczel oynayamaz.\u00a0 \u015eimdiki anar\u015fiye bir daha u\u011framay\u0131z. Ev, sokak, okul, siyaset, kurumlar-kurulu\u015flar, her kesimden insanlar\u0131m\u0131z, b\u00fct\u00fcn\u00fcyle toplum bu vurdumduymazl\u0131\u011fa d\u00fc\u015fmez. Sorunuzu anlad\u0131\u011f\u0131m \u015fekilde bu c\u00fcmlelerle cevapland\u0131rm\u0131\u015f olay\u0131m.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u201cDil de \u015fiir gibi her \u015feyden \u00f6nce sestir.\u201d demi\u015fsiniz. \u0130fadeniz Ahmet Ha\u015fim\u2019in \u015fiir ve musiki aras\u0131nda kurdu\u011fu ili\u015fkiyi hat\u0131rlat\u0131yor. Bu ba\u011flamda ne s\u00f6ylemek istersiniz?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Y\u00fcz elli y\u0131l \u00f6nce fikir ve sanat hayat\u0131m\u0131zda hararetli tart\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc Bat\u0131\u2019ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz y\u0131llardan itibaren hemen b\u00fct\u00fcn \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fcnya gibi Frans\u0131z Edebiyat\u0131\u2019n\u0131n meselelerini biz de benzer \u015fekilde kendi edebiyat\u0131m\u0131zda konu\u015fur hale gelmi\u015ftik. \u00d6nemliydi. Asl\u0131nda ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve en g\u00fczel \u00f6rneklerini verdi\u011fimiz bir edebiyat\u0131m\u0131z vard\u0131. Divan Edebiyat\u0131, m\u00fczikalite a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fsizdir. Bu tart\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda, dilimiz d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel dilleri aras\u0131nda ilk s\u0131ralardayd\u0131. B\u00fcy\u00fck dillerin \u00e7o\u011fundan \u00f6nde say\u0131lan bir b\u00fcy\u00fck dilimiz vard\u0131. Hala b\u00fcy\u00fck ama o b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olmad\u0131\u011f\u0131 muhakkak. Yine o b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011fe gelmesi bize ba\u011fl\u0131. O \u015fuuru edinirsek, yine oraya t\u0131rman\u0131r\u0131z. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Konuya d\u00f6neyim, Ahmet Ha\u015fim ve Yahya Kemal, kendilerinden \u00f6nce s\u00f6yledi\u011fim tart\u0131\u015fmalar\u0131n epeyce k\u0131vama geldi\u011fi bir d\u00f6nemde devreye girdiler. Canl\u0131 bir fikir ve sanat hayat\u0131 vard\u0131. \u00c7ok verimli sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck. \u015eiir tabii \u00f6ndeydi. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada da \u00f6yleydi. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f o s\u0131rada \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131. Empresyonistlerden ba\u015flad\u0131, ba\u015fka anlay\u0131\u015flar da faydaland\u0131lar. Taraftar\u0131 \u00e7oktu. \u201c\u015eiir, s\u00f6z\u00fcn ses haline gelmesidir\u201d dediler. Benim \u00f6zetledi\u011fim \u015fekliyle, dilin sesini \u00f6zel bir m\u00fczi\u011fe, ritme, sese ta\u015f\u0131yan tart\u0131ml\u0131 s\u00f6z dizimi \u015fiirdir demek istediler. Ben de bu g\u00f6r\u00fc\u015fteyim. Bu konuyu en iyi Yahya Kemal ifade eder. \u201cHissin birdenbire lisan olu\u015fudur\u201d der. \u201c S\u00f6yleyi\u015f\u201d ve \u201cdeyi\u015f\u201d kavramlar\u0131n\u0131 kullan\u0131r.\u00a0 \u201c\u015eiirde ses ve nefes iki unsurdur. M\u0131sra\u0131n ayaklar\u0131 yerden kopmazsa yahut en hafif bir kula\u011f\u0131 bir ses gibi doldurmazsa h\u00e2lis \u015fiir de\u011fildir.\u201dder. Bu \u201ch\u00e2lis \u015fiir\u201d(po\u00e9sie p\u00fcre) de ayr\u0131 bir bahistir. Yahya Kemal\u2019in, bu verdiklerimin de yer ald\u0131\u011f\u0131 Edebiyata dair kitab\u0131n\u0131n 48. sayfas\u0131ndaki bir mektubundan al\u0131nm\u0131\u015f sat\u0131rlar\u0131 okumak laz\u0131m. Ba\u015fka uzun ifadeleri de var. Bu k\u0131sa metin, bana kal\u0131rsa sordu\u011funuz soruya \u00e7ok sa\u011flam ve g\u00fczel bir cevap.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>\u201cGarip\u2019ten, \u0130kinci Yeni\u2019den \u00f6teye gitmeyen bir dil ve \u015fiir zevkiyle ku\u015fat\u0131ld\u0131k.\u201d demi\u015fsiniz. \u0130kinci Yeni\u2019den sonra iyi \u015fiir \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz? Hangi a\u00e7\u0131lardan bu \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 yapt\u0131n\u0131z?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>K\u00fclt\u00fcr \u015fimdiki zaman\u0131n i\u015fi de\u011fildir. \u00a0Olu\u015fmas\u0131 uzun as\u0131rlar gerektirir. \u00c7a\u011f\u0131n uygun ara\u00e7lar\u0131yla yenide eski-yeni g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015flerle devam eder. Kelimeler i\u00e7in s\u00f6ylenen de budur. Bir kelimenin k\u00fclt\u00fcr ta\u015f\u0131yabilmesi y\u00fczy\u0131llar gerektirir diyenler bile var. O kadar de\u011filse de \u015fu kesin: K\u00fclt\u00fcrden bahsediyorsak uzun bir tarihi de kastetmi\u015f oluyoruz. Edebiyat ve \u00f6zellikle \u015fiir k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00e7ekirde\u011findedir. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Sordu\u011funuz c\u00fcmlelerde kastetti\u011fimi buna g\u00f6re anlamak laz\u0131m. Demek istedi\u011fimi bir de size anlatay\u0131m: Klasik \u015fiire, Divan veya halk \u015fiirine uzak bir anlay\u0131\u015fla yeni \u015fiir kurulamaz. Ancak onlar\u0131 bilenler ve sevenler yeni bir \u015fey yapabilirler. Bu kanaatim epeyce nettir. Bizim Garip\u00e7iler bir \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u015far\u0131l\u0131 oldularsa bundan dolay\u0131d\u0131r. Orhan Veli, aruz da hece de bilirdi. 2. yeninin ba\u015flat\u0131c\u0131lar\u0131 da \u015fiirimizin gelene\u011fini bilirlerdi. Eskiyle ba\u011flar\u0131 kopmam\u0131\u015ft\u0131. Ne var ki, bir yerde onlar ve \u00f6zellikle takip\u00e7ileri tam bir red d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle geriye do\u011fru bir karartma uygulad\u0131lar. Cumhuriyet Devri \u015fairlerini bile anlamaya giri\u015fmediler. O alan\u0131 yasaklad\u0131lar. El yordam\u0131yla bir \u015feyler yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan ha\u015far\u0131 \u00e7ocuklar gibiydiler. \u015eimdi problemimiz, bu tuhaf gelene\u011fin yerle\u015fmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmesidir. Maalesef \u015fiir deyince yeni nesillerimiz de o \u00e7izgidekileri biliyor.\u00a0 Olmuyor. \u015eiire benzer \u015feyler \u00e7\u0131k\u0131yor, o kadar. Bir daha s\u00f6yleyeyim: Eskiyi, gelene\u011fi bilmeyen, aruz ve heceden ge\u00e7meyen bir \u015fairin \u015fairlik edebilmesi de, yeni bir \u015fey yapabilmesi de hemen hemen m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. <\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>S\u0131k s\u0131k resm\u00ee kurumlar\u0131 hatta \u00f6zel i\u015fletmeleri bile dil konusundaki \u00f6zensizlikleri sebebiyle uyard\u0131\u011f\u0131n\u0131z an\u0131lar\u0131n\u0131zdan bahsetmi\u015fsiniz. Hemen her defas\u0131nda da olumsuz sonu\u00e7lar alm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z tabii. Bu sizi \u00fcmitsizli\u011fe sevk etmedi mi?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>Ben T\u00fcrk\u00e7e\u2019yi varl\u0131k sebebim gibi seviyorum. Sevdi\u011finizi h\u0131rpalayanlara \u00f6nce kar\u015f\u0131 durmay\u0131 deneyip olmazsa olmuyor deyip geri \u00e7ekilmezsiniz. Her defas\u0131nda ayn\u0131 \u015fekilde sizin de bir yerleriniz ac\u0131r, derdinizi inlersiniz. O ac\u0131yla sessiz kalamazs\u0131n\u0131z. Ses verirsiniz, bir t\u00fcrl\u00fc korursunuz, can sak\u0131nmas\u0131yla ayn\u0131 \u015feydir. \u00a0Ancak takatsiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda sesiniz \u00e7\u0131kmaz. Sevmek b\u00f6yledir. Sevdi\u011finizi b\u00f6yle de sak\u0131n\u0131r ve s\u0131ras\u0131nda ac\u0131yla hayk\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Bu sevgi \u00fcmittir. Sevdik\u00e7e \u00fcmitsiz olamazs\u0131n\u0131z. Yani susamazs\u0131n\u0131z.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Sizin ifadenizle \u201ctemiz T\u00fcrk\u00e7eyle\u201d eser veren birka\u00e7 \u015fair, yazar \u00f6nermeniz m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u0130\u015fte beni burada kendim gibi davranmaktan uza\u011fa d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fcn\u00fcz. Her s\u00f6z\u00fcn\u00fc a\u00e7\u0131k s\u00f6yleyen ben \u015fimdi biraz kenar duraca\u011f\u0131m ve ya\u015fayanlardan isim vermeyece\u011fim. Verece\u011fim isimler tabii ki var ama di\u011ferleri g\u00fccenir endi\u015fesi a\u011f\u0131r bas\u0131yor. Onun i\u00e7in Yahya Kemal\u2019den ba\u015flayarak, Refik Halit Karay, \u00d6mer Seyfeddin, Yakup Kadri Karaosmano\u011flu, Peyami Safa, S\u00e2miha Ayverdi, Safiye Erol, Faruk Nafiz \u00c7aml\u0131bel, Sabahaddin \u00c2li, Nihat Sami Banarl\u0131, Naz\u0131m Hikmet, \u00c2rif Nihat Asya okunabilir diyece\u011fim. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son nesli ile Cumhuriyet\u2019in ilk iki neslinin T\u00fcrk\u00e7eleri pek g\u00fczeldir. Sanatlar\u0131 da y\u00fcksektir. Hepsinin okunmas\u0131n\u0131 isterim.\u00a0 \u0130simleri s\u0131ralasam sayfalar tutar.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Dil dikkati ile ilgili olarak telaffuz \u00fczerinde \u00e7ok duruyorsunuz. \u0130yi T\u00fcrk\u00e7e telaffuzunun art\u0131k ekranlarda olmay\u0131\u015f\u0131ndan da \u015fik\u00e2yet\u00e7isiniz. Eski tiyatrocular\u0131n ve onlar\u0131n tesiriyle geli\u015fen ilk sinema filmlerinin temiz T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in iyi \u00f6rnekler oldu\u011funu belirtmi\u015fsiniz. Kulaklar\u0131na T\u00fcrk\u00e7e sesi yerle\u015ftirmek isteyenler i\u00e7in hangi film ve oyuncular\u0131 \u00f6nerebilirsiniz?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>1975\u2019ten \u00f6nce \u00e7ekilen T\u00fcrk\u00e7esi k\u00f6t\u00fc diyebilece\u011fimiz film yoktur. Basittir, sadedir, halka g\u00f6redir ve bu haliyle g\u00fczeldir. Yerli filmler yan\u0131nda 1970\u2019ten \u00f6nce seslendirilmi\u015f yabanc\u0131 filmlerin T\u00fcrk\u00e7esi de g\u00fczeldir. Eskilerin dilini teredd\u00fcts\u00fcz dinleyebilirler. \u0130stanbullular kesin g\u00fczeldir. Politikac\u0131lar\u0131n, \u015fair ve yazarlar\u0131n \u00e7o\u011fu g\u00fczel T\u00fcrk\u00e7e konu\u015furlar. Halk\u0131n dili de kendi halinde ve bozulmam\u0131\u015ft\u0131r. Zevklidir. 1970\u2019ten sonras\u0131nda \u00f6ncekilerin devam\u0131 olan, say\u0131lar\u0131 az g\u00fczel T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6yleyen isimler vard\u0131. Onlar da gitti. Yeni zamanlarda \u015fu sanat\u00e7\u0131n\u0131n T\u00fcrk\u00e7esi g\u00fczeldir diyemeyece\u011fim. K\u00f6t\u00fc olmayanlar tabii ki var.<\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>Kitapta ne imla ne de kelimelerin kullan\u0131l\u0131\u015f bi\u00e7imi a\u00e7\u0131s\u0131ndan TDK\u2019ye uymad\u0131\u011f\u0131n\u0131z g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor. Bu bilin\u00e7li bir tercih miydi? \u00d6rt\u00fck bir ele\u015ftiri oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir mi?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>\u0130mla birli\u011fi \u00f6nemli. \u00a0TDK veya kabul edilmi\u015f bir merkez, baz\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131n kat\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 bir imla da kabul etse ona uymak do\u011frudur. As\u0131l d\u00fc\u015f\u00fcncem bu. Yaln\u0131z kendileri bir kararda kalm\u0131yorlar. Bug\u00fcne kadar \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f yedi yaz\u0131m K\u0131lavuzu var. Yedisinde de bir iki de\u011fil bir \u00e7ok de\u011fi\u015fiklik var. B\u00f6yle olunca da baz\u0131 \u015fair ve yazarlar kendilerini uymak zorunda hissetmeyebiliyorlar. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Yar\u0131n nas\u0131l olsa fikir de\u011fi\u015ftirecekler d\u00fc\u015f\u00fcncesine yol a\u00e7ars\u0131n\u0131z, orada birlik kolay sa\u011flanamaz. Ben de b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnenlerdenim. \u00dclkenin belli ba\u015fl\u0131 televizyonlar\u0131nda haberlerde \u201c\u015fehitin\u201d, \u201chatipin\u201d deniyor. Ayn\u0131 bu yaz\u0131lan gibi bir telaffuz. Kulak dayanm\u0131yor. \u00a0Bu biraz da imladan dolay\u0131d\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcm. \u015eapka meselesindeki karars\u0131zl\u0131k, biti\u015fik veya ayr\u0131 yaz\u0131lacak birle\u015fik kelimelerdeki fikir de\u011fi\u015ftirmeler dil dikkatini zedelemekle kalm\u0131yor var olan telaffuz problemlerini de art\u0131r\u0131yor.\u00a0 Bunun i\u00e7in ben de tam uymuyorum. Biri bu. \u0130kincisi, yay\u0131nevi tercihi. Bu kitab\u0131m Kubbealt\u0131\u2019ndan \u00e7\u0131kt\u0131. Onlar Nihat Sami Banarl\u0131 imlas\u0131n\u0131 esas al\u0131rlar. Elli y\u0131ld\u0131r b\u00f6yledir. Uzun sesleri mutlaka \u015fapka ile veya kal\u0131n uzunlarda kanun kelimesinde oldu\u011fu gibi a\u2019n\u0131n \u00fczerine \u00e7izgi \u00e7ekerek verirler. Do\u011frusu bu telaffuz bozuklu\u011funda faydas\u0131 olur \u00fcmidiyle ben de bu imlaya yak\u0131n\u0131m. <\/strong><\/p>\n<ul>\n<li>B\u00fct\u00fcn alanlardaki yozla\u015fmaya ra\u011fmen kitab\u0131n sonunda \u00fcmitvar oldu\u011funuzu belirtiyorsunuz. Bu \u00fcmidinizi neye bor\u00e7lusunuz, teknoloji \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n dildeki hasarlar\u0131n\u0131 gidermek nas\u0131l m\u00fcmk\u00fcn olur ve ne kadar s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fir sizce?<\/li>\n<\/ul>\n<p><strong>S\u00f6z\u00fc zor sorularla ba\u011flad\u0131n\u0131z.\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p><strong>Teknoloji \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ok problemler var. Bize daha \u00e7ok a\u00e7t\u0131. Mesela, nas\u0131l bir vurdumduymazl\u0131kla kabul ettiysek, internet yaz\u0131\u015fmalar\u0131nda, sosyal medyada kendi imlam\u0131z\u0131 kullanam\u0131yoruz. Ba\u015fl\u0131 ba\u015f\u0131na bir derttir. Neden ve nas\u0131l d\u00fczeltilemedi\u011fini de bilmiyorum. Tunal\u0131 yazam\u0131yorsunuz, illa Tunali olacak. B\u00f6yle bir mandaya u\u011fram\u0131\u015f halimiz var. Buradan ba\u015flayan, k\u0131saltmalarla devam eden, \u015fekilden hareketle gelen t\u00fcrl\u00fc bozulmalar var. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya ile ortak meseleler de var. K\u0131saltma ve sembolle\u015ftirmeler onlar aras\u0131nda. Bunlar\u0131n \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 k\u0131sa zamanda d\u00fczelmez, bu gidi\u015fle art\u0131k normal kabul edilir. Belki bir s\u00fcre sonra bu durumdan s\u0131k\u0131lan insanl\u0131k topyek\u00fcn geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ister. Herhangi bir millet de bunu ba\u015flatabilir. \u00c7ok \u015fey d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr de olur mu bilinmez. Belirsiz ve bir \u00e7ok ihtimale gebe bir gelecek var. <\/strong><\/p>\n<p><strong>Dedi\u011finiz ilk meseleye gelelim. Evet \u00fcmitv\u00e2r\u0131m. Melankoliyi besleyen olumsuz \u015fartlara ra\u011fmen \u00fcmitv\u00e2r\u0131m. \u00dcmitli olmasam ni\u00e7in yazay\u0131m? Ni\u00e7in konu\u015fay\u0131m? Ni\u00e7in dert anlatmaya \u00e7al\u0131\u015fay\u0131m? Ger\u00e7i karamsar yaz\u0131c\u0131lar da var. Onlar da yazman\u0131n dayan\u0131lmaz iti\u015fiyle eser veriyor olabilirler. Ben, o \u00e7ok kullan\u0131lan tabirle \u201ciflah olmaz iyimserli\u011fimi\u201d, \u00fcmidimi T\u00fcrkl\u00fc\u011fe inanc\u0131ma ba\u011fl\u0131yorum. Tarihe bakmak bu bak\u0131mdan da kurtar\u0131c\u0131d\u0131r. Nerelerden gelip ge\u00e7mi\u015fiz. Her durumda bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu bulan T\u00fcrk yine bulur. Bizim \u00e7\u0131rp\u0131n\u0131\u015f\u0131m\u0131z, bu ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 hissetmekten dolay\u0131 daima ileri at\u0131l\u0131\u015fla y\u00fcr\u00fcmek a\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zdand\u0131r. Bu a\u015fka d\u00fc\u015fene dur durak yoktur. Bu ba\u011f beni her durumda \u00fcmide g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor. Tasavvuf sevgisi de \u00fcmidimi her zaman diri tutuyor. <\/strong><\/p>\n<p>Dile y\u00f6nelik y\u00fcksek hassasiyeti sebebiyle de\u011ferli A. Ya\u011fmur Tunal\u0131 hocam\u0131za minnettar\u0131m. Vakit ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve nezaketi i\u00e7in kendisine te\u015fekk\u00fcr ederim.<\/p>\n<p><strong>*<\/strong>1955 y\u0131l\u0131nda Kayseri&#8217;nin Yahyal\u0131 il\u00e7esinde do\u011fdu. Erzurum Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi\u2019nde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek\u00f6\u011frenimini Ankara \u00dcniversitesi Dil ve Tarih-Co\u011frafya Fak\u00fcltesi Frans\u0131z Filolojisi\u2019nde bitirdi. Ba\u015fta \u015fiir olmak \u00fczere bir\u00e7ok t\u00fcrde eser verdi. Yazd\u0131klar\u0131 T\u00fcrk Edebiyat\u0131, Hisar, T\u00f6re, Divan, T\u00fcrk Dili, Do\u011fu\u015f, Milli K\u00fclt\u00fcr, Milli E\u011fitim ve K\u00fclt\u00fcr, \u00dclk\u00fc P\u0131nar\u0131, Erguvan, S\u00f6zc\u00fc, Hamle ve benzeri pek \u00e7ok dergi ve gazetede yay\u0131mland\u0131. Bir\u00e7ok dergide kurucu ve yay\u0131nc\u0131 olarak g\u00f6rev ald\u0131. Toplamda alt\u0131 kitab\u0131 bas\u0131ld\u0131. Bas\u0131n m\u00fc\u015faviri ve yay\u0131nc\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 Dan\u0131\u015fma Kurullar\u0131\u2019nda g\u00f6rev ald\u0131. 12 Eyl\u00fcl 1980 \u00f6ncesinde, bir grup arkada\u015f\u0131yla profesyonel anlay\u0131\u015fta bir tiyatroyu kurup \u00fc\u00e7 y\u0131l y\u00f6netti. 1986 y\u0131l\u0131nda TRT\u2019de \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Metin yazar\u0131, senarist, sunucu, yap\u0131mc\u0131 ve y\u00f6netmen olarak 3000\u2019den fazla programa imza att\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201c\u00dclkesini, y\u00fcksek istikl\u00e2lini korumas\u0131n\u0131 bilen T\u00fcrk&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":262,"featured_media":10567,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[53,56,59],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10515"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/262"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10515"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10515\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}