{"id":10110,"date":"2020-07-01T23:59:53","date_gmt":"2020-07-01T20:59:53","guid":{"rendered":"http:\/\/kadrandergi.com.tr\/?p=10110"},"modified":"2020-07-01T23:59:53","modified_gmt":"2020-07-01T20:59:53","slug":"evrenseli-insanlik-mefhumunda-kendiligimizin-devletinde-dusunurken","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/?p=10110","title":{"rendered":"Evrenseli \u0130nsanl\u0131k Mefhumunda Kendili\u011fimizin Devletinde D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken"},"content":{"rendered":"

Beri gel dost bar\u0131\u015falum, yad\u0131san bile\u015fel\u00fcm<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/strong>Yunus Emre<\/em><\/p>\n

\u00a0 \u00a0 \u00a0Modernitenin \u201cevrensellik\u201d olarak kavramla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve k\u00fcreye kendi uygarl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar\u0131 olarak sundu\u011fu olgular mecmuas\u0131 ve buna ba\u011fl\u0131 durumunun, k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczdeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n, ki\u015filik yahut insanl\u0131k<\/em> oldu\u011funu fark etmedik\u00e7e kendilik kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131zda aksakl\u0131klar devam edece\u011fe benziyor. Evrenseli yeni ke\u015ffetti\u011fini sanarak kendili\u011fini hat\u0131rlamamak ya da kendili\u011finin i\u00e7ine g\u00f6m\u00fcl\u00fcp be\u015feriyetin m\u00fc\u015fterek de\u011ferlerinden mahrum kalmak savrulmas\u0131 son zamanlar\u0131n en fahi\u015f kaymas\u0131 gibidir. Kendi kavram d\u00fcnyas\u0131ndan mahrum kal\u0131\u015f kendili\u011fin fersudele\u015fmesindeki \u00f6nemli alametlerdendir. Bu bak\u0131mdan fikir ve hareket d\u00fcnyam\u0131za evrensel olmak iddias\u0131yla giren kavramlar\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n genel ge\u00e7er mutlak do\u011frular\u0131 gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmek her zaman isabetli olmayabilir. Her kavram\u0131n bir zaman, mek\u00e2n ve k\u00fclt\u00fcr s\u0131n\u0131r\u0131 oldu\u011fu, genel ge\u00e7er bir mefhumu bile olsa tezah\u00fcr\u00fcn tarihi oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. Bu bak\u0131mdan kendimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, kendili\u011fimizi kendimize ve insanl\u0131\u011fa takdim ederken evrensel nedir suali ile i\u00e7inde muallakta kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z zemini sorgulamak ve mutlak diye dayat\u0131lan\u0131n tarihi ve siyasi \u00e7er\u00e7evelerin evrenselli\u011fini ele\u015ftirerek i\u015fe ba\u015flamak maksad\u0131n tahsili i\u00e7in faydal\u0131 olabilecektir. Zira gelenek savunusu ile saplan\u0131p k\u00f6rle\u015fti\u011fimiz insanl\u0131\u011f\u0131n de\u011ferleri ile insanl\u0131\u011f\u0131n de\u011ferleri sanarak sapland\u0131\u011f\u0131m\u0131z yabanc\u0131 men\u015feli de\u011fer d\u00fcnyalar\u0131 aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131ktan \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u00f6nce fark etmek gerekiyor; ama neyi?<\/p>\n

Savunma ve m\u00fcdafaas\u0131 gereken sabitelerimizle payla\u015f\u0131lmas\u0131 gereken umumiler aras\u0131ndaki dengeyi yeniden sa\u011flamak gerekmiyor mu? \u201cEvrensel\u201dli\u011fin oldu\u011fu iddia edilen manas\u0131yla genel ge\u00e7er ve insani k\u0131lan ontoloji nedir ve k\u00f6kenleri nereden beslenir? Felsefe, din yahut sanat? Yoksa bunlar\u0131 kapsayan bir dil midir? Dil demi\u015fken bu ontoloji hangi epistemolojilerle insanile\u015ferek ger\u00e7eklik imk\u00e2n\u0131 haline gelir. Hangi de\u011ferler bu manada bir toplumda \u201cevrensel\u201d olandan hareketle ger\u00e7e\u011fe dayal\u0131 bir sosyoloji kurar? \u201cEvrensel\u201d olan beynelmilel, kozmopolit olan m\u0131d\u0131r? \u0130\u015fte insan kendili\u011fini varl\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7e\u011fine dayad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vehmederek bu evrensel dedi\u011fi\/sand\u0131\u011f\u0131 o yerde ger\u00e7ekte ne arar\/yapar? Bu manada tarih ve mek\u00e2nda g\u00f6r\u00fcnen c\u00fcmleleri her zamana s\u00e2ri k\u0131lan \u015fey nedir? \u00d6rne\u011fin Kutadgu Bilig\u2019den \u201c\u0130nsan derler, insan kimdir; insan ba\u015fkalar\u0131na faydal\u0131 olan ve onlar\u0131n i\u015flerini g\u00f6ren kimsedir(<\/em>Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig<\/em>, 239), \u0130nsanlar aras\u0131nda insan olan kimse, ba\u015fkalar\u0131na faydas\u0131 dokunan kimsedir (<\/em>Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig<\/em>, 410), <\/em>Halk\u0131n i\u015fini insaniyet ile tanzim ederse, o iyi insan ne kadar mes’ud bir bey olur. \u201c\u00d6m\u00fcr aziz de\u011fil, emek azizdir; bu eme\u011fe sarf edilmeyen hayata yaz\u0131kt\u0131r<\/em>\u201d(Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig<\/em>, 210), mis\u00fcll\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnceler bir anda her devre ilham ve ayd\u0131nl\u0131k sa\u011fl\u0131yorsa bunu var eden esas nedir? Bir Yunus Emre \u015fiirinde, Sokrates\u2019te, Seneca\u2019da ve benzerleri nicelerinde kendi dillerince s\u00f6yleyip insanca mana var eden t\u00fcm bu mecmuan\u0131n niteli\u011fi nedir? Kendine samimi olmayan, kendi \u00f6z dilince kendine hakikat vaat edemeyen bir varl\u0131\u011f\u0131n insanl\u0131\u011fa bir \u015feyler demesi g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Evrensellik kavram\u0131 yerine insanl\u0131k, ki\u015filik terimleri ge\u00e7ti\u011finde mefhum m\u00fc\u015fterek olsa da laf\u0131z bizi ba\u015fka bir yere ta\u015f\u0131r m\u0131? \u0130nsan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesi kadar ameli de tayin edici de\u011fil midir? \u0130\u015fte insan teki i\u00e7in sorgulanas\u0131, onun toplumu i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclesi bu bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 insanl\u0131\u011f\u0131n medeniyet ve devlet ile a\u015fik\u00e2r olarak kendini g\u00f6steren siyasi ve sosyal d\u00fcnyas\u0131nda da izlenebilir.<\/p>\n

Evrensel kavram\u0131n\u0131, \u00f6te yandan, bir geli\u015fmi\u015flik ve geri kalm\u0131\u015fl\u0131k kriteri olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde bir oryantalizm hatta s\u00f6m\u00fcrge kavram\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fen bu kelime bir toplumun kendili\u011fini d\u0131\u015f kriterlerle \u00f6l\u00e7erek kendini anlamak \u00e7abas\u0131n\u0131n bir garaibi ve tahakk\u00fcm\u00fcn bir dayatmas\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kar ki, bu bir millet i\u00e7in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve insanl\u0131k i\u00e7in otantik dileklerini susmas\u0131 demek olur. Bu bak\u0131mdan evrensellik cakas\u0131yla boy \u00f6l\u00e7mek, kilo tartmak, geri ve ileri say\u0131klamalar\u0131 ile olup bitene de\u011fer ya da de\u011fersizlik atfetmek fark\u0131na var\u0131lmas\u0131 gereken bir kurgu ku\u015fatmas\u0131d\u0131r. Esas olan ilac\u0131n reklam\u0131 de\u011fil etkisidir! Bu bak\u0131mdan hem kendili\u011fimizi do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnmek hem de \u00f6tekinin tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131nda kendini unutmak noktas\u0131nda bu medeniyet sim\u00fclasyonuna kar\u015f\u0131 ayaklar\u0131 \u00fcst\u00fcnde d\u00fc\u015f\u00fcnebilmek fevkalade \u00f6nemlidir. Burada insanl\u0131k, insani olan manas\u0131 yok oldu\u011fu gibi insans\u0131zla\u015fan bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc ve dev\u015firme sistemati\u011fi devreye girer. Maruz kal\u0131nan ve asla muhatap olunamayan bir k\u0131s\u0131r d\u00f6ng\u00fc ba\u015flar.<\/p>\n

Kendilik d\u00fc\u015f\u00fcncemizi \u015fahsi seviyeden cemiyet d\u00fczeyine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131zda burada baz\u0131 sosyo-politik kurum ve kavramlarla kar\u015f\u0131lar\u0131z. \u201cKendili\u011fimiz ve \u201cevrensel\u201d ba\u011flam\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncemizi somutla\u015ft\u0131rmak ve a\u00e7\u0131k-se\u00e7ikle\u015ftirmek ad\u0131na devlet kavram\u0131na ta\u015f\u0131yabiliriz. Devlet, insanl\u0131\u011f\u0131n en genel ge\u00e7er, belki de \u201cevrensel\u201d tezah\u00fcrlerinden biridir. Bir toplumun d\u00fczen ve b\u00fct\u00fcnl\u00fck i\u00e7inde somutla\u015fmas\u0131d\u0131r. Siyasi organizasyon ile kendi k\u00fclt\u00fcr\u00fc i\u00e7erisinde bu umumi kavram\u0131 \u015fekillendirmesi olgunun tarih i\u00e7erisinde a\u015fik\u00e2r olmas\u0131d\u0131r. Belki de \u201cmedeni\u201d bir toplumun en \u00f6nemli uygarl\u0131k tezah\u00fcrlerinden birisidir. Prof. Dr. Osman Turan hocam\u0131z bu yolda yapt\u0131\u011f\u0131 tespitlerle hem \u201cevrensel\u201d olana dair d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimiz hem de devletin bu manadaki yerini tespit a\u00e7\u0131s\u0131ndan fevkalade \u00f6nemli bir izah getirir: \u201cT\u00fcrkler milli, \u0130slami ve insani<\/em> duygular\u0131n ahenkli bir terkibi<\/em> sayesinde b\u00f6ylece bir d\u00fcnya nizam\u0131<\/em> davas\u0131na ba\u011flan\u0131rken bu esaslara g\u00f6re Allah\u2019\u0131n cihan h\u00e2kimiyetini kendilerine emanet etti\u011fine inan\u0131yorlard\u0131 ve bu emanete sayg\u0131 g\u00f6stermek suretiyle de bir hanedan, bir s\u0131n\u0131f ve z\u00fcmrenin veya sadece bir milletin de\u011fil h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fckleri b\u00fct\u00fcn kavim ve dinlerin hamisi olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Bu sebeple de T\u00fcrk imparatorluklar\u0131nda milliyet, din ve s\u0131n\u0131f tezat ve m\u00fccadelelerine rastlanmam\u0131\u015f<\/em>; adalet ve ahenk h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u201d \u0130\u015fte T\u00fcrk\u00e7e d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp insanca davranan T\u00fcrk d\u00fc\u015f\u00fcncesi bu esaslara mebni bir insanl\u0131k yahut \u201cevrensel\u201d devlet modeli in\u015fa etmi\u015fti. Peki, bu devletin \u201cevrenseli\u201d ne oldu? Kendili\u011fini in\u015fa eden bir kendi olarak T\u00fcrk devleti nerede konumland\u0131rd\u0131?<\/p>\n

\u0130\u015fte bu burada akla madde ve form \u015feklindeki geli\u015fim mant\u0131\u011f\u0131 geliyor. Bir toplum maddesi devlet formu olarak kurdu\u011fu yap\u0131dan ne bekledi? Adalet<\/em>. Bu tespitimizin hamaset d\u00fczeyinde kalmamas\u0131 yahut mevhum bir kabul olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mesi i\u00e7in bahsedilen olgunun ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f\/ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmi\u015f olmas\u0131 insanl\u0131k i\u00e7in tatbiki m\u00fcmk\u00fcn bir de\u011fer oldu\u011funu g\u00f6stermek i\u00e7in kesin olmasa da \u00f6nemli bir karine olabilir. Burada \u0130slami d\u00f6nemde T\u00fcrklerin d\u00fc\u015f\u00fcncesini g\u00f6steren baz\u0131 metinler \u00fczerinden sualimize cevap arayabiliriz. Adalet dairesi kuran bir sistem i\u00e7inde devlet kendi varolu\u015f esas\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti. Adalet farz edilen, kutsanan, \u00f6v\u00fcn\u00fclen bir \u015fey olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p hayat\u0131n kendisi haline geldi. Bu durum nazari seviyede pek \u00e7ok zaman ifade edildi: \u0130\u015fte bunun ilk tezah\u00fcr\u00fc\u00a011. as\u0131rda, Yusuf Has Hacib’in Kutadgu Bilig’inde ge\u00e7er: \u201cD\u00fcnya h\u00e2kimi hak\u00eem bey ni\u00e7in hazine toplar; asker nerede ise, orada haz\u0131r hazine al\u0131r. Memleket tutmak i\u00e7in, \u00e7ok asker ve ordu laz\u0131md\u0131r; askeri beslemek i\u00e7in de \u00e7ok mal ve servete ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu mal\u0131 elde etmek i\u00e7in, halk\u0131n zengin olmas\u0131 gerektir; halk\u0131n zengin olmas\u0131 i\u00e7in de, do\u011fru kanunlar koyulmal\u0131d\u0131r.<\/em>\u201d (Kutadgu Bilig, 155) kayd\u0131 ile 11. as\u0131rda mealen devletin kanun ve ad\u00e2letle imar olaca\u011f\u0131, memleketin adaletle \u00fcmrana kavu\u015faca\u011f\u0131 ve insan\u0131n \u00fcmran i\u00e7in \u00f6m\u00fcr s\u00fcrece\u011fine dair at\u0131flar\u0131n\u0131 yapar. T\u00f6renin ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 adil kanun ile olu\u015fan bir yap\u0131n\u0131n teorisinde bu anlay\u0131\u015fla sunuldu. Bu anlay\u0131\u015f\u0131 daha sonra 14. as\u0131rda, \u0130bn Haldun bize yeniden hat\u0131rlat\u0131r. Bu c\u00fcmleden onun bize tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 \u00f6nemli kavramlardan biri ad\u00e2lettir Bu noktada onun ad\u00e2let dairesini bize g\u00f6steren \u00f6nemli bir kayd\u0131 vard\u0131r. Aristo’dan naklen aktard\u0131\u011f\u0131 \u015fu kay\u0131tta mesele ortaya konulur: \u201cAristo’nun, garib bir daireye yerle\u015ftirdi\u011fi bu c\u00fcmlelerin en \u00f6nemlisi \u015fu s\u00f6z\u00fcd\u00fcr: \u201cD\u00fcnya bir bah\u00e7edir, bunun duvar\u0131 devlettir. Devlet bir sultand\u0131r, s\u00fcnnet (t\u00f6re) bununla ya\u015far. S\u00fcnnet siyasettir, bu siyaseti h\u00fck\u00fcmdar y\u00fcr\u00fct\u00fcr. H\u00fck\u00fcmdar bir nizamd\u0131r. Ordu onu takviye eder. Ordu bir yard\u0131mc\u0131 ve destektir, mal ve para onun teminat\u0131d\u0131r. Mal r\u0131z\u0131kt\u0131r, onu raiyye derler ve toplar. Raiyye kuldur, onu adalet korur. Ad\u00e2let, kendisiyle \u00fclfet edilen ve sayesinde d\u00fcnyan\u0131n kaim oldu\u011fu \u015feydir ve d\u00fcnya bir bah\u00e7edir.<\/em>\u201d (Mukaddime, 206) Bu tip k\u0131yaslara Aristo mant\u0131\u011f\u0131nda zincirleme k\u0131yas denilir. \u0130\u015fte insanl\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcncesi ile kendi fikir d\u00fcnyas\u0131n\u0131n esaslar\u0131n\u0131 terkip ederek bir \u00fcmran kendi toplum maddesinden medeniyet ve devlet formlar\u0131n\u0131 inanc\u0131, ideali, d\u00fcnya ve hayat g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ba\u011flam\u0131nda \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130\u015fte insanl\u0131\u011f\u0131n miras\u0131 ile milli olan\u0131n te\u015fekk\u00fcl\u00fcnden ortaya \u00e7\u0131kan medeniyet d\u00fc\u015f\u00fcncesinin \u00f6nemli bir numunesi olarak bu tespitler bize ileriye bak\u0131\u015f\u0131m\u0131zda fikir vermelidir. 15.as\u0131rda, K\u0131nal\u0131z\u00e2de Ali \u00c7elebi\u00a0Ahl\u00e2k-\u0131 Al\u00e2-i<\/em>‘de ayn\u0131 konuyu me\u015fhur devir sa\u00e7a\u011f\u0131 i\u00e7inde lakin \u0130bn Haldun’da Aristo’dan aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015fekilden farkl\u0131 olarak ad\u00e2leti d\u00f6n\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131na getirerek yeniden kurar. Naima’ya g\u00f6re K\u0131nal\u0131z\u00e2de bu k\u0131yas\u0131 \u0130bn Haldun’dan alm\u0131\u015ft\u0131r. Muhtevada gidi\u015f ayn\u0131 olsa da Aristo d\u00fcnyan\u0131n \u00f6n\u00fcne ad\u00e2let kavram\u0131 getirilerek muhteva yeniden \u00fcretilmi\u015ftir. Burada devaml\u0131l\u0131k ad\u0131na \u0130bn Haldun’dan al\u0131nma bir iktibas de\u011fil gelene\u011fin canl\u0131 devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131na i\u015faret eder. K\u0131n\u00e2l\u0131zade’n\u0131n zincirleme k\u0131yas\u0131 herkes\u00e7e malumdur:\u00a01.’Adldir m\u00fbcib- i sal\u00e2h- \u0131 cihan (Ad\u00e2lettir d\u00fcnya nizam ve sel\u00e2metini sa\u011flayan) 2. Cihan bir ba\u011fd\u0131r d\u00eevar\u0131 devlet (D\u00fcnya bir bah\u00e7edir, duvar\u0131 devlettir) 3. Devletin n\u00e2z\u0131m\u0131 kanundur (Devletin nizam\u0131n\u0131 kuran kanundur) 4. Kanuna olamaz hi\u00e7 h\u00e2ris illa m\u00fclk (Kanun ancak saltanat ile muhafaza olunur). 5. M\u00fclk zabt eylemez illa le\u015fker (Saltanat -devlet- ancak ordu ile zapt edilir) 6. Le\u015fkeri cem’ idemez illa mal (Ordu, ancak mal ile kaimdir) 7. Mal\u0131 cem’ eyleyen raiyyettir (Mal\u0131 toplayan halkt\u0131r) 8. Raiyyeti kul ider padi\u015fah-\u0131 \u00e2leme adl (Halk\u0131 Cihan Padi\u015fah\u0131’na ad\u00e2let sayesinde ba\u011flan\u0131r).\u00a0<\/em>G\u00f6r\u00fclece\u011fi \u00fczere hamaset f\u0131r\u0131n\u0131nda s\u00f6z pi\u015firmenin \u00f6tesinde \u201cevrensel\u201d bir kavram olan adalet bir k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet d\u00e2hilinde bir devlet yap\u0131s\u0131 i\u00e7erisinde i\u015fte b\u00f6yle ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<\/p>\n

Bu \u00e7er\u00e7eve bizi toplum maddemizin olu\u015fturaca\u011f\u0131 devletin anlay\u0131\u015f\u0131 ve kendili\u011fi konusunda umran, mefk\u00fbre ve \u015fahsiyet kavramlar\u0131n\u0131n e\u015fi\u011fine getirir. Adalet ile var olan devletin esas ilkeleri olarak bunlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde \u201cevrensel\u201d telakkimiz devlet ba\u011flam\u0131nda kendi bilgisinin ba\u015fka bir boyutunu tan\u0131r. \u0130\u015fte tam burada Bursa\u2019da \u00c7elebi Mehmed\u2019in t\u00fcrbesi kap\u0131s\u0131nda buluruz kendimizi. \u00c7elebi Mehmed’in Bursa Ye\u015fil T\u00fcrbe’deki sandukas\u0131 \u00fczerinde: \u201cn\u00e2s\u0131ru’l-ib\u00e2d ve \u00e2miru’l-bil\u00e2d ve d\u00e2fiu’z-zul\u00fbm\u00e2t ve’l-fes\u00e2d<\/em>\u201d yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Bu ibare\u00a0halka yard\u0131m eden (mefk\u00fbre), beldeleri imar eden (umran) ve zulum ve yolsuzlu\u011fu kovan (\u015fahsiyet)\u00a0<\/em>manas\u0131na gelir.\u00a0Gelenekteki\u00a0kalb-i selim<\/em>, yani \u00c7elebi Mehmed’in kabrindeki ifadeyle\u00a0nas\u0131ru’l-ibad<\/em>\u00a0(Allah\u0131n kullar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak) olmak,\u00a0akl-\u0131 selim<\/em>\u00a0yani \u015fahsiyet ile\u00a0dafi’u’z-zulumat ve’l-fesad<\/em>\u00a0(zul\u00fcm ve yolsuzlu\u011fu kovmak) olmak ve nihayet\u00a0zevk-i selim<\/em>\u00a0yani\u00a0\u00e2miru’l-bilad<\/em>\u00a0yani umranc\u0131 (\u015fehir kurmak ve ona dair siyasi, sosyal, ekonomik her \u015fey) olmak ve buna dairleri teklif etmek kapsay\u0131c\u0131 bir vizyon ve misyonu sa\u011flayabilir. Evet, toplumumuzun maddesi nihayetin devlet ve medeniyeti ile selim bir d\u00fcnyay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n selamet bulmas\u0131 selim bir akl\u0131n, kalbin ve zevkin maddesiyle bir topluma ondan \u00e7\u0131kan devlet ve medeniyete verece\u011fi kendili\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r. K\u00fclt\u00fcr\u00fcn d\u00fcnyas\u0131 da bize \u00f6zg\u00fcn olarak bir milletin insanl\u0131k i\u00e7in ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktay\u0131 g\u00f6sterir.<\/p>\n

Kendili\u011fin bizi getirdi\u011fi o yerde toplum dedi\u011fimiz insan i\u00e7tima\u0131n\u0131n sosyolojik ve milli ad\u0131 millettir. O toplumun milliyeti \u201cevrensel\u201d denen bizce insanl\u0131k i\u00e7in olan\u0131n zeminidir. D\u00fcndar Ta\u015fer\u2019in tespitiyle akl-\u0131 selimimizi d\u00fc\u015fleyerek bitirelim: \u201cMillet de\u011fer h\u00fck\u00fcmlerinde ortak olan insanlar\u0131n duydu\u011fu bir mensubiyet \u015fuurudur. Bu \u015fuurun \u015firket mensubiyetinden fark\u0131 da a\u015fkla, feragatla, fedak\u00e2rl\u0131kla duyulmas\u0131d\u0131r.<\/em>\u00a0(D\u00fcndar Ta\u015fer, Mesele<\/em>, \u0130stanbul, 2019, 101)\u201d Kutadgu Bilig\u2019in anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n s\u00fcreklili\u011finde Yunus Emre T\u00fcrk\u00e7esince \u201cevrensel\u201dimizi yani insanl\u0131k mefk\u00fbremizi parlatan Sen sana ne sanursan, ayruklara anu san D\u00f6rt kitab\u0131n manas\u0131, budur e\u011fer varsa <\/em>dedi\u011fi yerden ayd\u0131nlanan bir toplumun devleti ve medeniyeti misallendirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z, ne id\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamak istedi\u011fimiz \u201cevrensel\u201d mefhumunda ciltlere s\u0131\u011fmayan\u0131 T\u00fcrk cihan h\u00e2kimiyeti mefk\u00fbresinin insani, \u0130slami ve milli esaslar\u0131n\u0131 \u00f6zetleyen bir muhtevayla bize anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu yerde modernite \u00f6tesi ve gelecek i\u00e7re bir yerde kendili\u011fimizle birle\u015fmeye ba\u015flar\u0131z.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Beri gel dost bar\u0131\u015falum, yad\u0131san bile\u015fel\u00fcm…<\/p>\n","protected":false},"author":218,"featured_media":10092,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[67,53],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10110"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/218"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=10110"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/10110\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=10110"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=10110"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.kadrandergi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=10110"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}